علت کم شنوایی؛ بررسی دلایل کم شنوایی در کودکان و بزرگسالان

یکی از مشکلات شایع سلامت کم شنوایی است که ممکن است در هر سنی بروز کند، اما با افزایش سن احتمال آن بیشتر می‌شود. دلایل متعددی برای این اختلال وجود دارد؛ از آسیب‌های محیطی مانند صداهای بلند گرفته تا بیماری‌های زمینه‌ای یا حتی مصرف برخی داروها. در برخی افراد، کم شنوایی به‌صورت تدریجی اتفاق می‌افتد و گاهی آن‌قدر آرام پیش می‌رود که فرد متوجه آن نمی‌شود. علت کم شنوایی همیشه مشخص نیست، اما شناخت آن نقش مهمی در پیشگیری یا درمان به‌موقع دارد. سبک زندگی، عوامل ژنتیکی، عفونت‌ها و حتی تجمع جرم ساده در گوش می‌توانند از دلایل بروز این مشکل باشند. در ادامه با دلایل کم شنوایی بیشتر آشنا خواهیم شد.

دلایل کم شنوایی در بزرگسالان و کودکان در یک نگاه:

افزایش سن؛ شایع‌ترین علت کم شنوایی در سالمندان

افزایش سن یکی از مهم‌ترین و شایع‌ترین دلایل کم شنوایی در افراد مسن است. این نوع کم شنوایی که به آن پیرگوشی نیز گفته می‌شود، معمولاً به‌صورت تدریجی و دوطرفه رخ می‌دهد. با بالا رفتن سن، سلول‌های شنوایی در گوش داخلی به مرور زمان فرسوده می‌شوند و عملکرد آن‌ها کاهش می‌یابد. همین تغییرات باعث می‌شود که افراد مسن صداهای آرام‌تر را نشنوند یا در محیط‌های شلوغ نتوانند مکالمات را به‌درستی درک کنند.

دلایل کم شنوایی در سنین بالا اغلب شامل ترکیبی از عوامل زیر است:

• عوامل ژنتیکی

• تغییرات فیزیولوژیکی مرتبط با سن

• سبک زندگی

یکی از عوارض کم شنوایی در سنین بالا ابتلا به آزایمر است! امروزه تحقیقات زیادی درباره با تاثیر کم شنوایی در ابتلا به آلزایمر انجام شده است. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که میان بیماری آلزایمر و کم‌شنوایی ارتباطی وجود دارد. شواهد بیانگر آن است که افراد دچار کم‌شنوایی بیش از دیگران در معرض مشکلات شناختی قرار می‌گیرند. با این حال هنوز مشخص نشده که آیا کم‌شنوایی زمینه‌ساز ابتلا به آلزایمر است یا برعکس، آلزایمر باعث بروز کم‌شنوایی می‌شود.

به هر حال آگاهی از دلایل کم شنوایی در سنین بالا، به خانواده‌ها کمک می‌کند تا با بررسی به‌موقع و استفاده از وسایل کمک‌شنوایی، کیفیت زندگی سالمندان را ارتقاء دهند.

کم شنوایی بر اثر صداهای بلند و نویز محیطی

قرار گرفتن مداوم در معرض صداهای بلند مانند بوق ماشین، موسیقی بلند هدفون، دستگاه‌های صنعتی یا حتی صدای انفجار، یکی از مهم‌ترین عوامل آسیب‌زا برای گوش است. این نوع آسیب اغلب تحت عنوان تاثیر نویز بر کم شنوایی شناخته می شوند و در آن، سلول‌های حساس شنوایی در حلزون گوش داخلی صدمه می‌بینند؛ درنتیجه ممکن است منجر به کاهش دائمی یا موقت شنوایی شود. علت کم شنوایی ناشی از صدا، در بسیاری از موارد مربوط به مشاغل پر سر و صدا مانند نجاری، مکانیکی یا کارخانه‌جات صنعتی است.

همچنین، افرادی که به‌طور مداوم از هندزفری با صدای بالا استفاده می‌کنند نیز در معرض خطر هستند. تاثیر نویز بر کم شنوایی به‌ویژه زمانی جدی می‌شود که صدا از آستانه تحمل گوش فراتر رود و زمان مواجهه با آن طولانی باشد. استفاده از محافظ‌های شنوایی و کاهش مدت مواجهه با صداهای بلند، راهی مؤثر برای پیشگیری از این نوع کم شنوایی است. ^{noise induced hearing loss}

عفونت‌های گوش؛ رایج‌ترین علت کم شنوایی انتقالی

عفونت‌های گوش، به‌ویژه در گوش میانی، از رایج‌ترین علل کاهش شنوایی موقت به شمار می‌آیند. وقتی عفونت در گوش میانی یا خارجی ایجاد می‌شود، ممکن است مایع یا چرک در پشت پرده گوش تجمع یابد و جلوی انتقال درست صدا به گوش داخلی را بگیرد. این وضعیت منجر به نوعی از کم شنوایی به نام کم شنوایی انتقالی می‌شود که معمولاً با درمان دارویی یا جراحی قابل اصلاح است. علت کم شنوایی ناشی از عفونت بیشتر در کودکان دیده می‌شود، اما بزرگسالان نیز از این مسئله در امان نیستند.

به طورکلی، یکی از علت های اصلی کم شنوایی، همین عفونت‌ها هستند که اگر نادیده گرفته شوند، می‌توانند به ساختارهای حساس گوش آسیب جدی وارد کنند. مراجعه به پزشک و درمان به‌موقع عفونت، از تبدیل یک مشکل ساده به یک ناتوانی شنوایی دائمی جلوگیری می‌کند.

تجمع جرم گوش؛ ساده‌ترین علت کم شنوایی

یکی از ساده‌ترین و در عین حال نادیده‌ گرفته‌ شده‌ترین دلایل کم شنوایی، تجمع جرم یا موم در کانال گوش است. این جرم که به طور طبیعی برای محافظت از گوش تولید می‌شود، اگر بیش از حد جمع شود یا به سمت داخل گوش فشرده گردد، می‌تواند مسیر عبور صدا را مسدود کند و منجر به کاهش موقت شنوایی شود. بسیاری از افراد با استفاده از گوش‌پاک‌کن‌ها یا وسایل نامناسب، این جرم را بیشتر به سمت پرده گوش هل می‌دهند که همین کار ممکن است مشکل را تشدید کند.

علت کم شنوایی در چنین مواردی معمولاً با پاک‌سازی حرفه‌ای توسط پزشک به‌راحتی برطرف می‌شود؛ اما به این معنی نیست که، می‌توان به راحتی کم شنوایی به دلیل جرم گوش را دست‌کم گرفت! زیرا اگر فشار وارده به پرده گوش زیاد شود، حتی ممکن است آسیب‌دیدگی آن را به دنبال داشته باشد. رعایت بهداشت مناسب و پرهیز از دستکاری گوش با ابزارهای غیر‌استاندارد، از بروز این مشکل جلوگیری می‌کند. ^{conductive hearing loss}

کم‌شنوایی در اثر ویروس‌های خاص؛ از سرخک تا  کرونا

کم‌شنوایی همیشه ناشی از عوامل ارثی یا افزایش سن نیست؛ برخی ویروس‌ها می‌توانند مستقیماً بر سیستم شنوایی اثر بگذارند و مشکلات موقتی یا دائمی ایجاد کنند. ویروس‌هایی مانند سرخک، اوریون، سرخجه و حتی آنفلوآنزا در مواردی باعث آسیب به گوش داخلی یا عصب شنوایی می‌شوند. در سال‌های اخیر نیز گزارش‌های متعددی از کم شنوایی بر اثر ابتلا به کرونا منتشر شده که توجه جامعه پزشکی را به این ارتباط جلب کرده است.

شدت و نوع این اختلال بسته به ویروس، وضعیت عمومی بدن و زمان شروع درمان متفاوت است. برخی بیماران تنها دچار احساس گرفتگی گوش یا وزوز می‌شوند، در حالی‌که در موارد شدیدتر کاهش شنوایی ناگهانی رخ می‌دهد. شناخت علائم و مراجعه به‌موقع به متخصص گوش و شنوایی‌شناسی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌های ماندگار داشته باشد.

اوریون نیز یکی از بیماری‌های ویروسی شایع است که اغلب در دوران کودکی بروز می‌کند و  معمولاً با تورم غدد بزاقی شناخته می‌شود، اما در برخی موارد می‌تواند عوارض جدی‌تری مانند کم‌شنوایی بر جای بگذارد. این کم شنوایی ناشی از اوریون اغلب ناگهانی بوده و معمولاً در یک گوش رخ می‌دهد و در مواردی دائمی است. مکانیسم‌های احتمالی شامل آسیب به عصب شنوایی یا ساختارهای گوش داخلی هستند. تشخیص به‌موقع، بررسی دقیق توسط متخصص و استفاده از درمان‌های حمایتی می‌تواند نقش مهمی در مدیریت این مشکل داشته باشد.

داروهای اتوتوکسیک؛ پنهان‌ترین علت کم شنوایی حسی-عصبی

برخی داروها با وجود آن‌که برای درمان بیماری‌های دیگر تجویز می‌شوند، ممکن است تأثیرات مخربی بر سیستم شنوایی داشته باشند. این داروها که به آن‌ها اتوتوکسیک گفته می‌شود، می‌توانند به سلول‌های شنوایی گوش داخلی آسیب برسانند و باعث کاهش شنوایی حسی-عصبی شوند؛ نوعی کم شنوایی که اغلب دائمی است. داروهایی مانند برخی آنتی‌بیوتیک‌ها (مانند جنتامایسین)، داروهای شیمی‌درمانی و حتی بعضی داروهای مدر، از جمله این دسته هستند.

علت کم شنوایی در این موارد معمولاً پنهان و تدریجی است و ممکن است فرد تا مدت‌ها متوجه آن نشود. آگاهی از دلایل کم شنوایی ناشی از دارو و مشورت با پزشک قبل از مصرف داروهای خاص، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب شنوایی دارد. در صورت مشاهده علائمی مانند وزوز گوش یا افت شنوایی هنگام مصرف دارو، باید بلافاصله به پزشک مراجعه شود.

کم شنوایی ناشی از اختلالات مادرزادی

برخی نوزادان از بدو تولد با مشکلات شنوایی مواجه می‌شوند که اغلب ناشی از اختلالات مادرزادی است. این نوع کم شنوایی ممکن است حسی-عصبی یا انتقالی باشد و شدت آن می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد، به‌گونه‌ای که بعضی کودکان تنها با کاهش جزئی شنوایی روبرو هستند و برخی دیگر نیازمند مداخلات فوری درمانی برای بهبود توان شنوایی خود هستند.

عوامل بروز بیماری های شنوایی مادرزادی معمولاً شامل موارد زیر است:

1. عوامل ژنتیکی؛ تغییرات یا جهش‌های ژنی که بر ساختار یا عملکرد گوش تأثیر می‌گذارند

2. عفونت‌های دوران بارداری؛ مانند سرخجه، سیتومگالوویروس یا دیگر ویروس‌ها

3. مصرف داروهای خاص در دوران بارداری؛ برخی داروها ممکن است رشد گوش جنین را تحت تأثیر قرار دهند

4. زایمان‌های دشوار؛ فشار یا آسیب در هنگام تولد می‌تواند باعث اختلال در شنوایی شود

به همین دلیل، انجام غربالگری شنوایی در نوزادان، یکی از ضروری‌ترین اقدامات پس از تولد است. علت کم شنوایی در موارد مادرزادی ممکن است غیرقابل پیشگیری باشد، اما با مداخلات زودهنگام مانند سمعک یا کاشت حلزون، می‌توان زندگی کودک را به طرز چشمگیری بهبود بخشید. تشخیص به‌موقع، کلید موفقیت در درمان این نوع از کم شنوایی است.

کم شنوایی ناشی از آسیب فیزیکی به سر یا گوش

آسیب‌های فیزیکی به ناحیه سر یا گوش می‌توانند به‌طور مستقیم ساختارهای حیاتی شنوایی را تحت تاثیر قرار دهند. تصادفات، سقوط از ارتفاع، ضربه‌های ورزشی یا حتی وارد شدن جسم خارجی به داخل گوش، همگی ممکن است منجر به پارگی پرده گوش، آسیب به استخوانچه‌های شنوایی یا اختلال در عملکرد عصب شنوایی شوند. این نوع کم شنوایی بسته به شدت آسیب می‌تواند موقتی یا دائمی باشد. در برخی موارد، آسیب به جمجمه یا ضربه به ناحیه گیجگاهی، باعث اختلال در مسیرهای عصبی شنوایی در مغز می‌شود.

پاسخ به این سؤال که چه چیزهایی باعث کم شنوایی میشه بدون شک شامل ضربه و تروما نیز هست. درمان به‌موقع و پیگیری تخصصی در این موارد می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در بازگشت بخشی از شنوایی از دست‌رفته ایفا کند. همچنین، پیشگیری از آسیب با استفاده از کلاه ایمنی یا محافظ‌های گوش در فعالیت‌های پرخطر اهمیت فراوانی دارد.

کم شنوایی در اثر بیماری‌های خودایمنی و زمینه‌ای

برخی بیماری‌های خودایمنی و زمینه‌ای می‌توانند به‌طور غیرمستقیم به سیستم شنوایی آسیب برسانند. در این شرایط، سیستم ایمنی بدن به اشتباه بافت‌های سالم گوش را مورد حمله قرار می‌دهد و باعث التهاب، کاهش جریان خون یا آسیب به سلول‌های عصبی شنوایی می‌شود. از جمله بیماری‌های خودایمنی که ممکن است عامل کم شنوایی باشند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• لوپوس

• واسکولیت

• سندرم کوگان

• مولتیپل اسکلروزیس (ام‌اس)

علاوه بر این، برخی بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت نیز نقش مهمی در کاهش شنوایی دارند، چرا که آسیب‌های عروقی و عصبی در بیماران دیابتی می‌تواند عملکرد گوش را تحت تأثیر قرار دهد.از آنجا که امروز دیگر تاثیر دیابت بر گوش و کم شنوایی تقریبا اثبات شده است، پیگری و کنترل آن علاوه بر پیشگیری از پیشرفت بیماری، به حفظ سلامت شنوایی نیز کمک می‌کند. بنابراین، انجام بررسی‌های منظم شنوایی و مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی برای افراد مبتلا ضروری است.^{Autoimmune diseases and your hearing}

مصرف دخانیات؛ شایع‌ترین علت کم شنوایی در افراد سیگاری

مصرف دخانیات، به‌ویژه سیگار، یکی از عواملی است که کمتر به آن به‌عنوان علت کم شنوایی توجه می‌شود، اما تأثیرات آن بر سیستم شنوایی کاملاً اثبات‌شده است. نیکوتین و سایر ترکیبات سمی موجود در دود سیگار باعث کاهش گردش خون در اندام‌های حساس از جمله گوش داخلی می‌شوند. این کاهش جریان خون، سلول‌های شنوایی را با کمبود اکسیژن و مواد مغذی مواجه کرده و آن‌ها را در معرض آسیب یا مرگ قرار می‌دهد. همچنین، تاثیر دود سیگار بر گوش می‌تواند منجر به افزایش احتمال بروز التهابات مزمن و عفونت‌ها شود.

طبق تحقیقات انجام شده، سیگاری‌ها ۷۰٪ بیشتر از غیرسیگاری‌ها در معرض ابتلا به کم‌شنوایی قرار دارند. همچنین، افرادی که در معرض دود سیگار قرار دارند نیز دو برابر بیشتر از غیرسیگاری‌ها احتمال ابتلا به کم‌شنوایی را دارند. ^{The Connection Between Smoking and Hearing Loss}

یافتن علت شنوایی؛ چرا گوشم کم ‌شنوا شده؟

وقتی با مشکل کاهش شنوایی مواجه می‌شویم، اولین سوال این است که چرا گوشم کم شنوا شده؟ یافتن علت کم شنوایی دقیقاً نقطه شروع درمان و پیشگیری از پیشرفت مشکل است. کم شنوایی می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله عوامل محیطی، بیماری‌ها، آسیب‌ها و حتی ژنتیک رخ دهد و تشخیص درست آن تنها با مشاوره تخصصی و بررسی‌های پزشکی امکان‌پذیر است. اگر احساس می‌کنید شنوایی‌تان کاهش یافته یا دچار وزوز گوش شده‌اید، حتماً به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی و شنوایی شناس مراجعه کنید. این متخصصان با انجام آزمایش‌های تخصصی می‌توانند دلیل مشکل شما را شناسایی کنند و بهترین راهکار درمانی را پیشنهاد دهند.