نویز یا همان صداهای بلند و مداوم، یکی از شایعترین عوامل آسیب به سیستم شنوایی انسان است؛ گوش ما بهگونهای طراحی شده که توانایی تحمل محدوده مشخصی از شدت صدا را دارد، اما قرار گرفتن طولانیمدت در معرض اصوات قوی، میتواند به سلولهای حساس شنوایی در حلزون گوش آسیب وارد کند. آسیب های ناشی از تاثیر نویز بر کم شنوایی معمولاً تدریجی هستند و فرد در ابتدا متوجه تغییرات نمیشود، اما در گذر زمان به صورت کمشنوایی دائم خود را نشان میدهند.
در بسیاری از موارد، علت کمشنوایی ممکن است افزایش سن، عفونتها یا تجمع جرم گوش باشد؛ عواملی که میتوانند بهتدریج یا ناگهانی عملکرد شنوایی را تحتتأثیر قرار دهند. اما کمشنوایی ناشی از نویز یکی از شایعترین انواع است و معمولاً بهصورت غیرقابل بازگشت بروز میکند. با این حال، آگاهی از علت کمشنوایی و رعایت اصول پیشگیری، نقش مهمی در حفظ سلامت گوش و جلوگیری از آسیبهای دائمی دارد.
ویدئو سه راه پیشگیری از کم شنوایی ناشی از نویز
کم شنوایی ناشی از نویز چیست؟
کم شنوایی ناشی از نویز نوعی اختلال حسی-عصبی است که در اثر قرارگیری طولانیمدت در معرض صداهای بلند و ناهنجار ایجاد میشود. این اختلال بیشتر بر گوش داخلی تأثیر میگذارد و معمولاً افت شنوایی در یک فرکانس مشخص را به همراه دارد. صداهای شدید محیطی مانند صدای ماشینآلات صنعتی، موسیقی بلند هدفون یا انفجارهای ناگهانی بیشترین آسیب را به سلولهای شنوایی وارد میکنند.
افراد در معرض این صداها ممکن است به تدریج کاهش شنوایی را تجربه کنند و درک گفتار در محیطهای شلوغ برایشان دشوار شود. آستانه شنوایی نرمال، یعنی حداقل شدت صدا که فرد قادر به شنیدن آن است، در فرکانسهای مختلف متفاوت است و این تفاوتها میزان آسیب ناشی از نویز را مشخص میکند.
در کنار آسیبی که نویز میتواند به سلولهای مویی وارد کند، همیشه این احتمال هم وجود دارد که بخشی از افت شنوایی ارتباطی با صداهای بلند نداشته باشد. در بسیاری از بیماران، پس از انجام معاینه دقیق مشخص میشود شدت کاهش شنوایی آنطور که تصور میکردند ناشی از نویز نیست، بلکه به دلیل انسداد ساده کانال گوش است. کم شنوایی به دلیل جرم گوش یکی از شایعترین دلایلی است که میتواند مسیر ورود صدا را مسدود کرده و علائم افت شنوایی ناشی از نویز را تقلید یا تشدید کند؛ به همین دلیل، بررسی همزمان عوامل رسانشی و حسیعصبی برای رسیدن به تشخیص درست ضروری است.
کاهش شنوایی ناشی از نویز چرا ایجاد میشود؟
کم شنوایی ناشی از نویز با قرار گرفتن در معرض اصوات بلند مشخص میشود و به طور کلی تاثیر نویز بر کم شنوایی غیر قابل انکار است؛ نویز ساختارهای موجود در گوش داخلی را تحت تأثیر قرار داده و میتواند به آنها آسیب جدی وارد کند! گوش داخلی دارای ساختاری مارپیچی است که آن را با نام حلزون گوش نیز میشناسند. حلزون گوش محیط بسته و پر از مایع است که در بخشی به نام غشای پایه قرار دارد. در غشای پایه سلولهایی بسیار نازک و ظریف قرار دارند. بر روی اپن سلولها که به سلولهای مویی معروفند ساختارهایی به نام استرئوسیلیا وجود دارند.
در واقع تاثیر نویز بر کم شنوایی افراد، دقیقاً به آسیب استرئوسیلیا و سلولهای مویی ناشی از صداهای بلند برمیگردد. به دلیل غیر قابل ترمیم بودن این ساختارها و سلولهای مویی نویز باعث کاهش شنوایی در افراد میشود. کم شنوایی که در اثر نویز به وجود میآید میتواند دائمی و یا موقتی باشد. www.earscience.org
منابع شایع نویز و صداهای پرخطر برای گوش
منابع نویز در زندگی روزمره بسیار متنوعاند و ممکن است فرد حتی بدون آگاهی از خطر آنها، هر روز در معرضشان باشد. صداهای بلند در محیطهای کاری، تفریحی یا ناگهانی (مانند انفجار) میتوانند به گوش آسیب جدی بزنند. در ادامه سه منبع اصلی نویز که بیشترین نقش را در کاهش شنوایی دارند معرفی شدهاند:
نویز شغلی و محیطهای پرخطر
افرادی که در کارخانهها، کارگاههای صنعتی، فرودگاهها، یا کارهای ساختمانی فعالیت دارند، بیشتر از سایرین در معرض نویز شغلی قرار میگیرند. این نوع نویز معمولاً دائمی و با شدت بالا است و در صورت نبود محافظ شنوایی، آسیب جدی ایجاد میکند.
جدول محیطهای پرخطر و میانگین شدت نویز آنها:
| محیط کاری | میانگین شدت صدا (دسیبل) | زمان مجاز قرارگیری بدون آسیب |
| کارگاه فلزکاری | ۹۰ | کمتر از ۴ ساعت |
| کارخانه تولیدی | ۸۵–۹۵ | حداکثر ۸ ساعت |
| فرودگاه (نزدیکی باند) | ۱۰۰–۱۱۰ | کمتر از ۳۰ دقیقه |
| کار ساختمانی (با مته) | ۹۵–۱۰۰ | حدود ۱ ساعت |
| کنسرت یا باشگاه شبانه | ۱۱۰–۱۲۰ | کمتر از ۱۵ دقیقه |
نویز تفریحی و گوش دادن به موسیقی
گوش دادن طولانیمدت به موسیقی با هدفون یا حضور در کنسرتها از منابع مهم نویز تفریحی محسوب میشود. اگر صدای هدفون بالاتر از ۶۰ درصد حجم دستگاه تنظیم شود یا فرد بیش از یک ساعت در معرض آن باشد، سلولهای شنوایی گوش داخلی آسیب میبینند. تأثیر نویز بر کم شنوایی در این حالت بهصورت زنگ گوش، احساس گرفتگی یا کاهش تدریجی شنوایی بروز میکند. توصیه میشود در هنگام استفاده از هدفون، از نوع روگوشی و با قابلیت حذف نویز محیطی استفاده شود تا نیاز به افزایش صدا کمتر گردد. همچنین پس از هر ساعت گوش دادن، حداقل ۵ تا ۱۰ دقیقه به گوشها استراحت داده شود تا از آسیب دائمی پیشگیری شود.
نویزهای انفجاری
نویزهای انفجاری از خطرناکترین انواع صداها هستند و در اثر وقوع ناگهانی آنها، ممکن است گوش در همان لحظه دچار آسیب دائمی شود. شدت این صداها معمولاً بالای ۱۲۰ دسیبل است و در کسری از ثانیه میتواند پرده گوش را پاره یا سلولهای شنوایی را نابود کند. برخی از منابع شایع نویزهای انفجاری عبارتاند از:
- انفجار مواد محترقه و ترقهها (بهویژه در مناسبتها)
- تیراندازی در میادین یا محیطهای نظامی
- آتشبازیها و نمایشهای صوتی شهری
- انفجار در معادن و کارگاههای تخریب
- صداهای ناگهانی ناشی از وسایل سنگین یا حوادث صنعتی
سربازان، نیروهای امدادی، یا حتی شهروندانی که در مراسمهای پرصدا شرکت میکنند، بیشتر در معرض این خطر هستند. برای جلوگیری از آسیب، استفاده از گوشیهای ضدانفجار، فاصله گرفتن از منبع صدا و آموزش ایمنی شنوایی ضروری است. noise induced hearing loss
نشانههای کم شنوایی ناشی از نویز
کم شنوایی ناشی از نویز معمولاً به صورت تدریجی و بدون درد ایجاد میشود و به همین دلیل، بسیاری از افراد تا مدتها متوجه بروز آن نمیشوند. این عارضه در مراحل اولیه خود را با تغییرات جزئی در کیفیت صدا نشان میدهد؛ صداها ممکن است ناقص، تحریفشده یا درهم و مخلوط با سایر اصوات شنیده شوند. با گذشت زمان و افزایش آسیب، شدت کم شنوایی بیشتر میشود و در بسیاری از موارد استفاده از سمعک ضروری خواهد بود. در برخی شرایط خاص مانند مواجهه ناگهانی با انفجار یا شلیک گلوله، آسیب میتواند فوری و دائمی باشد و حتی به پرده گوش یا استخوانچههای گوش میانی صدمه بزند.www.avuk.org
مهمترین نشانههای کم شنوایی ناشی از نویز عبارتاند از:
- شنیدن صداها به صورت ناقص، مبهم یا تحریفشده
- دشواری در تشخیص و تفکیک اصوات در محیطهای شلوغ
- احساس ترکیب شدن چند صدا با یکدیگر
- تپش قلب بالا و افزایش فشار خون
- نیاز به بالا بردن شدت صدا برای شنیدن بهتر
- بروز کم شنوایی موقتی (۱۶ تا ۴۸ ساعت) پس از قرارگیری در معرض صداهای بلند یا ضربه به گوش
- وزوز یا صدای سوت در گوش پس از قرارگیری در محیطهای پر سروصدا
- کاهش تدریجی توانایی شنیدن که در صورت پیشرفت میتواند دائمی شود
تحقیقات انجام شده در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد بیش از ۳۰٪ دانشجویان و دانش آموزان استفاده کننده از هدفون و PLD دچار کاهش شنوایی فرکانس بالا شدهاند! این نتایج نگرانی نسبت به آینده شنوایی نسل Z را افزایش داده است.
تشخیص کم شنوایی ناشی از نویز
تشخیص تاثیر نویز بر کم شنوایی و بررسی علائم آن کار چندان سختی نیست. زیرا افرادی که مدام در معرض صداهای ناهنجار قرار دارند و سوت و وزوز را در گوش خود احساس میکنند. احتمالاً با کم شنوایی نیز روبرو خواهند بود. با این حال بهتر است به پزشک متخصص جهت انجام آزمایشات و تستهای شنوایی مراجعه کنند.
اولین تست برای تشخیص تاثیر نویز بر کم شنوایی تست ادیومتری است. این تست برای تشخیص کم شنوایی افراد در فرکانسهای بالا مورد استفاده قرار میگیرد. احساس درد در گوش، زمانی که فرد در معرض صداهای بلند قرار بگیرد. علامت دیگری برای تشخیص کم شنوایی ناشی از صداهای بلند است. برای آشنا شدن با سایر راههای تشخیص مشکل کم شنوایی میتوان به سایت رسمی کلینیک گوش تهران مراجعه کرد.
درمان کاهش شنوایی ناشی از نویز
زمانی که گوش در اثر نویز دچار آسیب میشود، سلولهای شنوایی معمولاً ترمیمپذیر نیستند. اما روشهایی وجود دارد که میتواند شدت کاهش شنوایی را کاهش دهد و کیفیت زندگی فرد را بهبود بخشد. درمان با سمعک، مشاوره شنوایی، و توانبخشی شنوایی از جمله راهکارهای اصلی هستند. در برخی موارد که آسیب گوش میانی یا پرده گوش نیز وجود دارد، پزشک ممکن است جراحی را پیشنهاد دهد.
مهمتر از درمان، پیشگیری است؛ یعنی استفاده از گوشیهای حفاظتی در محیطهای پرصدا و رعایت اصول بهداشتی شنوایی. تأثیر نویز بر کم شنوایی ممکن است تدریجی باشد، اما با آگاهی و مراقبت صحیح، میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد و سلامت شنوایی را برای سالها حفظ نمود.
پیشگیری از کم شنوایی ناشی از نویز
هرچند تاکنون درمان قطعی و موثری برای کاهش شنوایی ناشی از نویز وجود ندارد، اما میتوان با رعایت برخی اقدامات پیشگیرانه تا حد زیادی از بروز این مشکل جلوگیری کرد. استفاده از تجهیزات محافظتی مانند هدفونهای استاندارد و قالبهای ضدصوت، یکی از روشهای موثر است. هدفونها با قرار گرفتن روی گوش مانع انتقال بخش زیادی از نویز میشوند و قالبهای ضدصوت که بهصورت سفارشی ساخته میشوند، درون کانال گوش قرار گرفته و نقش حفاظتی بالایی دارند. علاوه بر این، تغییر سبک زندگی و کاهش قرارگیری در محیطهای پر سر و صدا میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت شنوایی داشته باشد.
راههای پیشگیری از کم شنوایی ناشی از نویز:
- استفاده از هدفونهای استاندارد محافظ گوش در محیطهای شلوغ
- بهکارگیری قالبهای ضدصوت سفارشی برای کانال گوش
- اجتناب از حضور طولانیمدت در محیطهای پر سر و صدا
- کاهش میزان و مدت زمان گوش دادن به موسیقی بلند
- تنظیم صدای هدفون یا هندزفری در سطح مناسب و ایمن
آیا کم شنوایی ناشی از سر و صدا در هر دو گوش اتفاق می افتد؟
کم شنوایی ناشی از سر و صدا ممکن است در هر دو گوش رخ دهد، اما ممکن است در یک گوش بیشتر از دیگری رخ دهد. بسته به شدت و نوع صداهایی که فرد مواجه میشود، کم شنوایی ممکن است در یک یا هر دو گوش رخ دهد. علاوه بر این، برخی عوامل مانند اختلالات گوش و حتی بیماریها میتوانند باعث کم شنوایی در یک یا هر دو گوش شوند. به هر حال، در هر صورت، برای تشخیص دقیق علت کم شنوایی، بهتر است به یک پزشک گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.
بهترین راه جلوگیری از کم شنوایی ناشی از نویز
تاثیر نویز بر کم شنوایی گاهی آنی بوده و در همان لحظات اولیه قرارگیری افراد در معرض نویز محرز میشود؛ با این حال ممکن است در شرایطی دیگر تأثیر اصوات ناهنجار در دراز مدت نمایان شوند. در هر صورت آنچه که مهم است تأثیر نویز و صداهای بلند بر سلامت سیستم شنوایی است؛ به همین دلیل بهترین راه جلوگیری از چنین آسیبهایی، در پیش گرفتن راه حلهای پیشگیرانه است.
اگر مایل به کسب اطلاعات بیشتر در این باره هستید میتوانید با مشاوران کلینیک گوش تهران ارتباط گفته و از پزشکان متخصص و زبده آنها راهنمایی های لازم را دریافت کنید.
