نوریت دهلیزی یا وستیبولار چیست و چه علائمی دارد؟

عصب دهلیزی (vestibulocochlear nerve) گوش داخلی، مسئول انتقال اطلاعات تعادل و موقعیت سر به مغز است.‎ زمانی که این عصب دچار التهاب می‌شود، «نوریت دهلیزی» یا نورونیت رخ می‌دهد و علائمی مثل سرگیجه ناگهانی و شدید، بی‌ثباتی در راه رفتن، تهوع و استفراغ، و مشکل در تمرکز بروز می‌کند.‎ خبر خوب این است که با درمان دارویی (برای کنترل التهاب و علائم) و فیزیوتراپی وستیبولار (برای بازگرداندن تعادل)، حدود ۹۵٪ از بیماران تنها یک‌بار این اختلال را تجربه می‌کنند و به‌طور کامل بهبود می‌یابند.‎

با این حال، نکته مهم اینجاست که در صورت تأخیر در تشخیص و درمان، تا ۵۰٪ از بیماران ممکن است دچار علائم مزمن و طولانی‌مدت شوند؛ به همین دلیل تشخیص زودهنگام نقش تعیین‌کننده‌ای در سرعت و کیفیت بهبودی دارد.‎

نوریت دهلیزی (نورونیت) چیست؟

نوریت دهلیزی، یکی از بیماری های گوش داخلی است که افراد در هر سنی، ممکن است به آن مبتلا شوند؛ با این حال، احتمال ابتلای کودکان به این اختلال، بسیار کمتر از بزرگسالان است. نوریت وستیبولار (دهلیزی)، عبارت است از التهاب و تورم عصب دهلیزی گوش داخلی؛ به گونه‌ای که اطلاعات مربوط به تعادل و موقعیت سر، به درستی از گوش داخلی به مغز منتقل نمی‌شوند. اصلی‌ترین عارضه‌ای که در اثر اختلال Vestibular Neuritis به وجود می‌آید، سرگیجه و عدم تعادل است. این علائم معمولا به صورت ناگهانی ظاهر می‌شوند و ممکن است با تهوع، استفراغ، احساس بی‌ثباتی و مشکل در تمرکز همراه باشند.

شدت سرگیجه در روزهای ابتدایی بیماری، بیشتر است و به مرور زمان کاهش پیدا می‌کند. با این حال، برخی افراد ممکن است تا چند هفته یا حتی چند ماه، درجاتی از عدم تعادل را تجربه کنند. تشخیص نوریت دهلیزی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا علائم آن می‌توانند با برخی مشکلات مهم عصبی و گوش داخلی، شباهت داشته باشند.

علائم نوریت دهلیزی چیست؟

در حالت کلی، نوریت دهلیزی در دو فاز حاد و مزمن به وجود می‌آید. در فاز حاد نوریت وستیبولار، علائم به صورت ناگهانی و شدید به وجود می‌آیند. این علائم، معمولا تا یک هفته ادامه یافته و پس از آن، خفیف‌تر می‌شوند؛ علائم خفیف نوریت وستیبولار، در اغلب موارد، از چند هفته تا چند ماه طولانی می‌گردند؛ البته در موارد نادر، ممکن است علائم نورونیت، تا سال‌ها باقی بمانند.

در جدول زیرعلائم نوریت وستیبولار حاد و مزمن را، با یکدیگر مقایسه کرده ایم:

نکته‌ای که درباره علائم نوریت دهلیزی وجود دارد، این است که هر فرد، ممکن است علائم متعددی را تجربه کند؛ بسته به اینکه علت نورونیت چه باشد، نوع علائم ظاهر شده در فرد، متفاوت خواهد بود. ضمن اینکه، ناحیه عصبی آسیب دیده، و سابقه پزشکی بیمار، می‌توانند بر نوع و شدت علائم، تاثیرگذار باشند.

تفاوت نوریت وستیبولار با لابیرنتیت چیست؟

نوریت وستیبولار و لابیرنتیت، دو اختلال نسبتاً شبیه به هم هستند که هر دو گوش داخلی و سیستم تعادل را درگیر می‌کنند؛ اما تفاوت اصلی آن‌ها در محل درگیری و علائم ایجادشده است. نوریت دهلیزی زمانی به وجود می‌آید که عصب دهلیزی، دچار التهاب و تورم شود؛ در نتیجه، انتقال اطلاعات مربوط به تعادل و موقعیت سر از گوش داخلی به مغز مختل می‌گردد. در مقابل، لابیرنتیت در اثر التهاب لابیرنت گوش داخلی ایجاد می‌شود و علاوه بر سیستم تعادلی، می‌تواند بخش‌های مرتبط با شنوایی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. ^{Labyrinthitis and vestibular neuritis}

به همین دلیل، سرگیجه شدید و ناگهانی و عدم تعادل از علائم اصلی نوریت وستیبولار هستند، اما در لابیرنتیت، سرگیجه معمولاً همراه با کاهش شنوایی، احساس پری گوش یا وزوز گوش بروز می‌کند. همچنین، نوریت دهلیزی معمولاً باعث کاهش شنوایی نمی‌شود. هر دو بیماری ممکن است با تهوع و استفراغ همراه باشند و تشخیص دقیق آن‌ها با بررسی علائم و انجام تست‌های شنوایی و دهلیزی انجام می‌شود.

علت ابتلا به نورونیت چیست؟

اصلی‌ترین عاملی که می‌تواند منجر به بروز نوریت وستیبولار شود، عفونت‌های ویروسی است که ممکن است عصب دهلیزی را تحت تأثیر قرار دهند. این عفونت‌ها، گاهی از گوش داخلی و گاهی از قسمت‌های دیگر بدن شروع می‌شوند. برای مثال، ابتلا به ویروس‌هایی مانند آبله‌مرغان، آنفولانزا، هرپس سیمپلکس و برخی عفونت‌های ویروسی دیگر، می‌تواند با بروز نوریت دهلیزی ارتباط داشته باشد. با این حال، در بسیاری از موارد، علت دقیق التهاب عصب دهلیزی مشخص نیست و نمی‌توان با قطعیت یک ویروس خاص را عامل بیماری دانست.

حال سوال این است که آیا نوریت وستیبولار مسری است؟ در پاسخ باید گفت که این بیماری، به خودی خود به دیگران منتقل نمی‌شود. اما ویروس‌هایی که می‌توانند عامل ابتلا به نورونیت باشند، ممکن است از فردی به فرد دیگر انتقال داده شوند.

مهم‌ترین فاکتورهای خطر در ابتلا به نوریت دهلیزی

پیش از این اشاره کردیم که در ابتلا به نورونیت، عفونت‌های ویروسی نقش اساسی ایفا می‌کنند؛ از مهم‌ترین عفونت‌هایی که عامل ابتلا به این اختلال هستند، می‌توان موارد زیر را نام برد:

• آنفولانزا
• کووید ۱۹
• هپاتیت
• سرخک
• اوریون
• فلج اطفال
• ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ که باعث تبخال می‌شود

نوریت دهلیزی را چگونه تشخیص می‌دهند؟

نورونیت باید توسط یک متخصص گوش، حلق و بینی بررسی شود. البته برخی افراد، برای تشخیص نوریت دهلیزی، باید به پزشک متخصص مغز و اعصاب، یا یک شنوایی‌شناس مراجعه نمایند. در هر حال، هر یک از پزشکان متخصص، برای بررسی علائم نورونیت و تشخیص دقیق آن، باید نتیجه آزمایش‌های زیر را بررسی نمایند:

• انجام ام آر آی (MRI) با رنگ
• انجام تست شنوایی
• آزمایش‌هایی که برای تعیین محل آسیب روی عصب دهلیزی انجام می‌گیرند.
• تست وستیبولار؛ که برای بررسی عملکرد ارگان‌های تعادلی در گوش داخلی، انجام می‌شود.

لازم است اشاره کنیم، که در حین تشخیص نوریت وستیبولار، باید شرایط پزشکی دیگر نیز بررسی گردند. سکته مغزی، آسیب سر، تومور مغزی و سردردهای میگرنی، از مهم‌ترین این شرایط هستند. در واقع، پزشک متخصص باید قبل از Vestibular Neuritis، ابتلا به این گونه اختلالات را رد کند، و سپس وجود نوریت وستیبولار را بررسی نماید.

چگونه می‌توان نورونیت را درمان کرد؟

درمان نوریت دهلیزی، در اصل به معنای بهبود علائم آن است و با توجه به شدت علائم انجام می‌شود و ممکن است شامل داروهای ضدسرگیجه و ضدتهوع برای کنترل علائم حاد و در برخی موارد داروهای ضدالتهاب یا ضدویروس باشد.‎ در صورت تداوم سرگیجه و اختلال تعادل، توانبخشی وستیبولار و تمرینات تخصصی برای تقویت تعادل و هماهنگی چشم، پا و سیستم دهلیزی توصیه می‌شود.‎ انتخاب روش درمان و مدت آن باید توسط پزشک متخصص و متناسب با شرایط بیمار تعیین شود.‎

عوارض نوریت وستیبولار درمان نشده چیست؟

بسیاری از افرادی که به نوریت دهلیزی مبتلا می‌شوند، در طول یک یا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، حدود ۵۰ درصد از افراد مبتلا به این اختلال، به علائم مزمن و طولانی مدت دچار می‌شوند؛ به طوری که، شخص تا مدت‌ها، حالت‌هایی مانند بی‌ثباتی موقعیت بدن، سرگیجه و عدم تعادل را تجربه می‌کند.

عدم درمان تورم و التهاب عصب دهلیزی، کیفیت زندگی فرد را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد. زیرا شخص، به دلیل عدم تعادل و سرگیجه دائمی، ممکن است نتواند فعالیت‌های روزمره خود را به خوبی انجام دهد. ضمن اینکه، احتمال سقوط و آسیب شدید جسمانی نیز وجود دارد. همچنین، افرادی که به نوریت وستیبولار شدید مبتلا هستند، ممکن است به کم شنوایی دائمی یا آسیب گوش داخلی هم مبتلا گردند.

آیا نوریت دهلیزی می‌تواند روی حافظه و تمرکز اثر بگذارد؟

A 2025 comparative study of 30 patients with uncompensated unilateral vestibular neuritis and 30 healthy controls found poorer visuospatial memory and longer reaction times in the vestibular neuritis group. This was a cross-sectional study and does not establish causation.

یک مطالعه مقایسه‌ای در سال ۲۰۲۵ روی ۳۰ بیمار مبتلا به نوریت دهلیزی یک‌طرفه جبران‌نشده و ۳۰ فرد سالم نشان داد که عملکرد حافظه دیداری-فضایی در بیماران ضعیف‌تر و زمان واکنش آنها طولانی‌تر بود. این مطالعه مقطعی است و رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کند.

منبع: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

آیا می‌توان از ابتلا به التهاب عصب دهلیزی گوش داخلی جلوگیری کرد؟

پیش از این اشاره کردیم که علت اصلی ابتلا به نوریت دهلیزی، ویروس‌ها و عفونت‌های ویروسی هستند؛ به همین دلیل، در بسیاری از موارد، امکان پیشگیری کامل از نورونیت وجود ندارد.‎ با این حال، رعایت نکات بهداشتی و کاهش تماس با افراد مبتلا به عفونت‌های ویروسی می‌تواند احتمال ابتلا به برخی عفونت‌های زمینه‌ای را کاهش دهد.‎ همچنین، تکمیل برنامه واکسیناسیون و تزریق به‌موقع واکسن‌های توصیه‌شده، به شما کمک می‌کند تا در برابر برخی بیماری‌های ویروسی ایمن‌تر بمانید.‎ تقویت سیستم ایمنی، داشتن خواب کافی، تغذیه مناسب و شست‌وشوی منظم دست‌ها نیز می‌توانند در کاهش خطر ابتلا به عفونت‌ها مؤثر باشند.‎ با این حال، هیچ‌یک از این اقدامات نمی‌تواند به‌طور قطعی از بروز نوریت دهلیزی جلوگیری کند؛ بنابراین، در صورت بروز ناگهانی سرگیجه شدید و اختلال تعادل، مراجعه سریع به پزشک اهمیت زیادی دارد.‎

برای درمان نوریت دهلیزی به کجا مراجعه کنیم؟

کمک گرفتن از یک متخصص گوش، حلق و بینی به شما کمک می‌کند، تا درباره سلامت عصب دهلیزی گوش داخلی خود مطمئن شوید. به همین منظور، می‌توانید به کلینیک گوش تهران مراجعه کنید. متخصصان حاضر در این مرکز تخصصی، پس از بررسی علائم و شرایط شما، بهترین روش درمان نوریت دهلیزی را انتخاب می‌کنند. جهت مراجعه به کلینیک گوش تهران، بهتر است از قبل، نوبت خود را رزرو نمایید. اطلاعات مورد نیاز برای این منظور، در قسمت تماس با ما آورده شده‌اند.

نوریت دهلیزی یا نورونیت، در اثر عفونت‌های ویروسی به وجود می‌آید. التهاب و تورم عصب دهلیزی، باید با استفاده از آنتی بیوتیک‌های مخصوص برطرف گردد. ضمن اینکه، بخشی از درمان نورونیت به مدیریت سایر علائم این اختلال، یعنی حالت تهوع و سرگیجه، مربوط می‌شود. تنها یک پزشک متخصص گوش، حلق و بینی مجرب، می‌تواند بهترین برنامه درمانی را برای این اختلال، تنظیم نماید.