تعادل و عدم تعادل؛ چند راهکار برای درمان عدم تعادل

آیا هنگام راه رفتن احساس می‌کنید زمین زیر پایتان می‌چرخد؟ یا شب‌ها موقع بلند شدن از رختخواب، ناگهان دنیا دور سرتان می‌چرخد؟ اختلال تعادل بدن، تجربه‌ای آزاردهنده است که می‌تواند از یک سرگیجه گذرا تا مشکلی مزمن و ناتوان‌کننده متغیر باشد.‎ این عارضه ریشه‌های متفاوتی دارد؛ از افت فشار خون و مشکلات گوش داخلی گرفته تا بیماری‌های سیستم عصبی مرکزی، ضعف عضلانی یا حتی عوارض جانبی داروها.‎

نکته مهم این است که خطر ابتلا به اختلالات تعادلی با افزایش سن بالا می‌رود و معمولاً بدون هشدار قبلی آغاز می‌شود؛ از خستگی و مشکل در تمرکز گرفته تا افسردگی و انزوای اجتماعی، همگی می‌توانند از پیامدهای نادیده‌گرفتن این مشکل باشند.‎ اگر خودتان یا یکی از عزیزانتان با چنین علائمی دست‌وپنجه نرم می‌کنید، این موضوع را جدی بگیرید.‎

تعادل چیست؟

تعادل به معنای حفظ بدن بر مرکز ثقل آن است؛ حفظ تعادل به اطلاعات دریافتی مغز از چشم‎ها، ماهیچه‌ها و مفاصل و اندام‌های دهلیزی در گوش داخلی بستگی دارد. هنگامی که اجزای این سیستم از به واسطه بیماری، به ویژه بیماری های گوش داخلی یا فرآیند پیری دچار آسیب می‌شود، ممکن است اختلال تعادل را همراه با علائم دیگری مانند سرگیجه، مشکلات بینایی، حالت تهوع، خستگی و مشکلات تمرکز تجربه کنید.

در پاسخ به این سوال که “مایع حفظ تعادل بدن در کجا قرار دارد؟” باید بگوییم: اندو لنف یا مایع گوش در لابیرنت غشایی قرار دارد و به واسطه یون‌های پتاسیوم زیاد و  یون‌های سدیم کم، کانال‌ها‌ی نیم دایره‌ای را پر کرده و مسئول جهت گیری فضایی و حفظ تعادل بدن است.

عدم تعادل چست؟

اختلال تعادل، وضعیتی است که باعث می‌شود احساس بی ثباتی یا سرگیجه کنید. همه افراد گاه به گاه دچار سرگیجه یا اختلال تعادل یدن می‌شوند، اما این عارضه می‌تواند معانی مختلفی داشته باشد؛ احساس غش، چرخش (سرگیجه)، شناور شدن، سبکی سر، گیجی و افتادن یا احساس افتادن همگی می‌توانند انواعی از نشانه های عدم تعادل باشند.

علائم دیگر می‌تواند شامل تهوع و استفراغ، اسهال، تغییرات ضربان قلب و فشار خون، ترس، اضطراب یا وحشت زدگی باشد. این علائم ممکن است در دوره‌های زمانی کوتاه ظاهر شوند و از بین بروند یا برای مدت طولانی‌تری ادامه داشته باشند.

علل عدم تعادل

اختلال تعادل می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ آشنایی با مهم‌ترین علل عدم تعادل می‌تواند به درک بهتر منشأ علائم و پیگیری به‌موقع آن کمک کند.‎ در جدول زیر، شایع‌ترین عوامل مرتبط با اختلال تعادل و نحوه تأثیر آن‌ها بر حفظ ثبات بدن را مرور می‌کنیم.‎

همانطور که می‌بینید، علل بالقوه زیادی برای اختلال سیستم تعادل بدن وجود دارد؛ از جمله شرایط پزشکی و داروها. به همین دلیل است که باید با پزشک مشورت کنید تا بیماری جدی‌تری را به عنوان علت علائم شما رد کند. اگر علت بیماری یا دارو باشد، ممکن است پزشک شما این بیماری را درمان کند یا داروی دیگری را پیشنهاد کند. در غیر این صورت ممکن است به شما پیشنهاد کند که به یک پزشک گوش و حلق و بینی مراجعه کنید یا شما را به یک شنوایی شناس متخصص در درمان اختلالات تعادل ارجاع دهد.

شنوایی شناس یک ارزیابی اولیه را انجام می‌دهد که با مصاحبه شروع می‌شود و سپس از شما در مورد رویدادهایی که ممکن است باعث ایجاد مشکل شده باشند یا زمانی که شما برای اولین بار علائم را تجربه کرده اید، می پرسد. ممکن است از شما بخواهد که علائم، زمان بروز آنها، اینکه چه چیزی عدم تعادل بدن شما را کاهش می‌دهد یا بدتر می‌کند را شرح دهید.

سوالاتی در مورد سابقه پزشکی شما پرسیده می‌شود تا ببینند آیا ممکن است به مشکل تعادل شما کمک کند یا خیر. همچنین از شما در مورد داروهایی که مصرف می کنید سؤال می‌شود که ممکن است در برخی از علائمی که قبلاً در مورد آنها صحبت شد نقش داشته باشد.

علائم مشکل تعادل

اگر مشکلات تعادلی دارید، علائم مختلفی وجود دارد که ممکن است آن‌ها را تجربه کنید؛ این علائم می‌تواند به طور متناوب رخ دهد و معمولا به صورت زیر است:

• سرگیجه
• افتادن یا احساس اینکه ممکن است زمین بخورید
• سبکی سر یا احساس ضعف
• تاری دید
• گیجی

اگر هر یک از این علائم باعث عدم تعادل در هنگام راه رفتن شود، باید با پزشک خود در مورد اختلالات تعادل صحبت کنید. گاهی اوقات این علائم می‌توانند نشانه‌ای از مشکلات جدی‌تری مانند عفونت گوش، سکته مغزی یا مولتیپل اسکلروزیس باشند.

انواع اختلالات تعادلی

شایع ترین انواع اختلالات تعادل عبارتند از:

• سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش خیم (BPPV)؛ BPPV یا سرگیجه وضعیتی، یک دوره سرگیجه ناگهانی و شدید است که هنگام تغییر موقعیت سر رخ می‌دهد.
• لابیرنتیت؛ لابیرنتیت زمانی رخ می‌دهد که گوش داخلی عفونی یا ملتهب شده و باعث سرگیجه یا از دست دادن تعادل یدن می‌شود.
• بیماری منییر؛ بیماری منییر زمانی رخ می‌دهد که حجم مایع در لابیرنت تغییر می‌کند. منییر معمولاً با وزوز گوش، سرگیجه و کاهش شنوایی همراه است.
• نوریت دهلیزی؛ نوریت دهلیزی زمانی رخ می‌دهد که عصب دهلیزی ملتهب می‌شود ( این بیماری معمولاً توسط یک ویروس رخ می‌دهد).
• فیستول پری لنف؛ فیستول پری لنف زمانی رخ می‌دهد که مایع از گوش داخلی به گوش میانی نشت کند.
• سندرم Mal de débarquement؛ این سندرم یک مشکل تعادلی است که معمولاً پس از سفر دریایی رخ می‌دهد.

رابطه استرس و عدم تعادل

بدن شما به طور طبیعی هورمون‌های استرس ایجاد می‌کند. این هورمون‌ها از جمله کورتیزول و آدرنالین که توسط سیستم غدد درون‌ریز تولید می‌شوند، به شما کمک می‌کنند در موقعیت‌هایی که نیاز به افزایش سریع انرژی و توجه دارند واکنش نشان دهید.

متأسفانه، در صورتی که هورمون‌های استرس بیش از حد ترشح شوند و برای زمان طولانی در جریان خون باقی بمانند، ممکن است دچار عدم تعادل ناشی از هورمون‌ها شوید.

درمان قطعی عدم تعادل

درمان مشکلات سیستم تعادل بدن بر اساس آنچه باعث علائم شما می‌شود متفاوت است؛ درمان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• توانبخشی دهلیزی: همچنین به عنوان تمرینات بازآموزی تعادل نیز شناخته می‌شود، درمانی است که به شما کمک می‌کند تا با مشکلات سیستم تعادل بدن خود سازگار شوید و فعالیت بدنی خود را حفظ کنید.
• تغییرات سبک زندگی و تغذیه: تغییرات تغذیه‌ای می‌تواند به تسکین علائم مشکلات تعادلی ناشی از سردردهای میگرنی یا بیماری منییر کمک کند.
• مدیریت پزشکی: اختلال تعادلی شدید را می‌توان با داروهایی که ممکن است علائم شما را تسکین دهد، درمان کرد.
• جراحی: بیماران مبتلا به بیماری منییر ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند.
• تکنیک‌های بازگردانی ذرات: ممکن است برای حذف ذرات از گوش داخلی استفاده شود.

پیشگیری از عدم تعادل

• از چیزهایی که احساس شما را بدتر می‌کند اجتناب کنید.
• به آرامی حرکت کنید و سعی کنید موقعیت سر خود را تغییر ندهید.
• با دوری از نورهای روشن و تلویزیون به چشمان خود استراحت دهید.
• سعی نکنید چیزی را بخوانید
• تا جایی که می‌توانید استراحت کنید
• سیگار نکشید
• از قرار گرفتن در معرض چیزهایی که ممکن است سینوس‌های شما را دچار گرفتگی کند، خودداری کنید.
• سعی کنید سطح استرس و اضطراب خود را مدیریت کنید.
• داروها، یوگا، مدیتیشن یا روان درمانی همگی برای حفظ سیستم تعادل بدن موثر هستند.
• توجه داشته باشید که مصرف برخی از داروها خطر ایجاد عدم تعادل را دارند مانند برخی از داروهای ضد اضطراب.
• ورزش کنید، محققان دریافته‌اند که برنامه‌ها و استراتژی‌های ورزشی می‌توانند تعادل شما را بهبود بخشند و خطر افتادن را کاهش دهند.
• تمرینات قدرتی و مقاومتی از جمله تمرینات هوازی و مقاومتی در آب را انجام دهید
• درمان توانبخشی دهلیزی را جدی بگیرد که یک برنامه ویژه از تمرینات و فعالیت هایی است که برای آموزش مجدد بدن و مغز طراحی شده است تا با یکدیگر برای بهبود سیستم تعادل بدن کار کنند.

تمرینات ورزشی برای بهبود تعادل

همیشه قبل از شروع یک برنامه ورزشی خانگی با پزشک خود مشورت کنید؛ برای ایمنی در طول این تمرینات، خود را در نزدیکی یک کانتر یا سطح محکم قرار دهید که می‌توانید از آن برای حمایت استفاده کنید.

طناب راه رفتن

طناب راه رفتن یکی از بهترین تمرینات برای بهبود تعادل است که به صورت زیر اجرا می شود:

• یک تکه نخ را به صورت مستقیم روی زمین قرار دهید.
• برای کمک به حفظ تعادل و ماندن در یک خط مستقیم، بازوهای خود را به سمت بیرون نگه دارید.
• هر بار که این تمرین را انجام می دهید حداقل 15 قدم پیاده روی کنید.

استند فلامینگو

استند فلامینگو نیز تمرین دیگری است که میتواند به شما در بهبود تعادل کمک کند.

• در حالت ایستاده قرار بگیرید.
• با حفظ تعادل بدن روی یک پا، به آرامی پای مخالف را از روی زمین بلند کنید.
• هنگامی که به طور کامل روی یک پا به تعادل رسیدید (در صورت نیاز از یک صندلی یا دیوار برای حمایت استفاده کنید)، زانوی مقابل را به سمت قفسه سینه خود بلند کنید.
• این حالت را به مدت 15 ثانیه قبل از بازگشت به موقعیت ابتدایی شروع نگه دارید.
• حداقل سه ست از این تمرین را در هر طرف انجام دهید.

تعادل کیسه لوبیا

برای انجام تمرین تعادل کیسه لوبیا، یک کیسه لوبیا یا وسیله‌ای با قوام مشابه را روی سر یا شانه خود قرار دهید و در یک خط مستقیم شروع به راه رفتن کنید.‎ هنگام حرکت، روی وضعیت بدن و حفظ تعادل تمرکز کنید تا کیسه در جای خود باقی بماند.‎ پس از تسلط بر راه رفتن در مسیر مستقیم، سطح تمرین را دشوارتر کنید و به‌صورت عقب‌گرد، حرکت جانبی یا زیگزاگ راه بروید تا مهارت حفظ تعادل بیشتر تقویت شود.‎

همچنین می‌توانید برای بهبود توانبخشی تعادل و سرگیجه خود، تمرینات مربوط به ورزش برای سرگیجه گوش میانی را، انجام دهید.

برای تعادل بدن چه بخوریم

چندین درمان طبیعی برای سرگیجه و احساس عدم تعادل بدن هنگام راه رفتن وجود دارد؛ برخی غذاها و مکمل‌ها وجود دارند که می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند. ابتدا باید به میزان آب مصرفی خود دقت کنید. کم آبی بدن می‌تواند باعث سرگیجه شود. اگر همراه با احساس سرگیجه احساس خستگی و تشنگی می کنید، سعی کنید آب بیشتری بنوشید.

• زنجبیل ممکن است علائم تهوع یا بیماری حرکت را تسکین دهد
• ویتامین C می‌تواند به کاهش علائم سرگیجه برای مبتلایان به بیماری منییر کمک کند
• ویتامین E می‌تواند به جلوگیری از مشکلات گردش خون کمک کند
• ویتامین D ممکن است بعد از حمله BPPV کمک کند

قبل از امتحان هر یک از این موارد، حتما با پزشک خود مشورت کنید، چراکه آنها می‌توانند با داروهایی که قبلاً مصرف می کنید یا سایر شرایطی که ممکن است داشته باشید تداخل ایجاد کنند.