علت سرگیجه در کودکان چیست؟ درمان سرگیجه کودکان

سرگیجه در کودکان یک تجربه نگران‌کننده هم برای خود کودک و هم برای والدین است و می‌تواند علل متعددی داشته باشد، از مشکلات گوش داخلی گرفته تا اختلالات عصبی یا حتی عوامل روانی و بینایی. معمولاً کودکان توانایی توضیح دقیق حس خود را ندارند و ممکن است فقط بگویند «سرم گیج می‌رود» یا هنگام راه رفتن تعادل ندارند، بنابراین شناسایی علت دقیق نیازمند بررسی تخصصی و مشاهده علائم همراه است.

کودکان ممکن است در طول زندگی انواع مختلف سرگیجه را تجربه کنند: سرگیجه محیطی که غالباً به مشکلات گوش داخلی مربوط است، سرگیجه مرکزی که ناشی از اختلالات مغزی یا عصبی است و گاهی سرگیجه مختلط یا ناشی از فشار روانی و خستگی که کمتر شناخته شده ولی شایع است. تجربه هر نوع سرگیجه در سنین مختلف متفاوت است و برخی کودکان ممکن است بیشتر با سرگیجه محیطی مواجه شوند، در حالی که در تعداد کمتری، سرگیجه مرکزی یا روانی برجسته است. شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند والدین و متخصصان سریع‌تر به تشخیص درست برسند و اقدامات درمانی مناسب را آغاز کنند.

علت سرگیجه در کودکان چیست؟

علت دقیق سرگیجه در کودکان همیشه شناخته شده نیست؛ ولی چنانچه کودک مشکل گوش داخلی داشته باشد، ممکن است مغز پیام‌های اشتباهی دریافت کند که می‌تواند به  احساس سرگیجه بیانجامد. موارد زیر شایع‌ترین علل مشکلات گوش داخلی در کودکان هستند:

گرفتگی بینی

وضعیت‌هایی که باعث گرفتی بینی شوند (مانند سرما خوردگی، حساسیت یا سینوزیت)؛ این وضعیت به تجمع مایع در شیپور استاش (eustachian tube)، (که گوش را به سینوس‌ها مرتبط می‌کند،) می‌انجامد میتواند باعث سرگیجه در کودکان شود.

لابیرنت

التهاب گوش داخلی (لابیرنت/labyrinthitis) یا لابیرنتیت که معمولا بر اثر عفونت ویروسی در این قسمت رخ می‌دهد. این بیماری نیز میتواند موجب ایجاد سرگیجه در کودک شود.

ضربه به سر

گاهی به گوش داخلی کودکان بر اثر آسیب‌های سر صدمه وارد می‌شود. گاهی هم گوش داخلی سالم است، ولی کودک بر اثر آسیب به سر دچار ضربه مغزی می‌شود، که می‌تواند علائمی از جمله سرگیجه داشته باشد.

سندرم منییر

در سندرم منییر(menieres) مقادیر نامتعارفی از مایع درون گوش داخلی ساخته می‌شود که باعث حمله‌های سرگیجه و همچنین وزوز گوش و اختلال شنوایی می‌شود. این بیماری اگرچه به صورت نادر، ولی در کودکان نیز می‌تواند بروز کند و موجب سرگیجه شود.

سرگیجه خوش خیم وضعیتی کودکان

 احساس دوران ناگهانی، عدم تعادل، تهوع و استفراغ از علائم سرگیجه خوش خیم وضعیتی هستند. این حمله‌ها ممکن است چندین بار در ماه و برای چندین سال عود کنند، ولی اغلب تا سن هشت سالگی از بین می‌روند.

میگرن

نوعی خاص از میگرن موسوم به «میگرن شریان بازیلار» می‌تواند باعث سر درد و نیز سرگیجه در کودکان شود. در این حالت عموما علائم سرگیجه پس از رفع شدن سر درد از بین می‌روند.

انواع سرگیجه در کودکان

سرگیجه در کودکان ممکن است به شکل‌های مختلف ظاهر شود؛ برخی کودکان آن را به صورت احساس دَوَران خفیف تجربه می‌کنند، مانند زمانی که پس از بازی با چرخ و فلک یا تاب، سرشان گیج می‌رود، و برخی دیگر حس می‌کنند جهان اطرافشان در حال چرخش یا نوسان است.

گه‌گاه، سرگیجه کودکان ناشی از عوامل موقت و ساده‌ای است، مانند گرفتگی بینی در سرماخوردگی یا تأثیر عفونت‌ها بر سیستم وستیبولار (vestibular) در گوش داخلی، که نقش مهمی در حفظ تعادل دارد. اما زمانی که سرگیجه‌ها مکرر یا طولانی شوند، معمولاً با بیماری یا شرایط زمینه‌ای در ارتباط هستند.

کودکان ممکن است انواع مختلفی از سرگیجه را تجربه کنند:

1. سرگیجه محیطی؛ ناشی از مشکلات گوش داخلی و سیستم وستیبولار، معمولاً با حالت تهوع و بی‌ثباتی همراه است و در کودکان شایع‌تر است.
2. سرگیجه مرکزی؛ ناشی از اختلالات مغزی یا عصبی، مانند مشکلات ساقه مغز یا مخچه، و معمولاً شدیدتر است و ممکن است با سردرد یا ضعف تعادلی همراه باشد.
3. سرگیجه ناشی از استرس یا خستگی؛ در شرایط فشار روانی یا خستگی شدید، کودکان ممکن است دچار ناپایداری و حس سبکی سر شوند.
4. سرگیجه ترکیبی: زمانی که چند عامل با هم باعث سرگیجه پیچیده‌ای می‌شوند که تشخیص آن نیازمند ارزیابی دقیق است.

سرگیجه در کودکان کم سن و سال

اگرچه سرگیجه در کودکان کم‌سن نسبت به بزرگسالان و سالمندان کمتر شایع است، اما تجربه آن می‌تواند بسیار نگران‌کننده باشد. در این گروه سنی، سرگیجه اغلب به دلیل رشد در سیستم وستیبولار، اختلالات موقت گوش داخلی یا عوامل گذرا مانند عفونت‌های ساده رخ می‌دهد و کودکان کم‌سن قادر به توضیح دقیق حس خود نیستند، بنابراین والدین باید با مشاهده بی‌ثباتی، تهوع یا حرکات غیرعادی چشم‌ها دقت کنند.

این درحالی است که علت سرگیجه در سالمندان و بزرگسالان، معمولاً پیچیده‌تر بوده و ترکیبی از کاهش عملکرد عصبی، مشکلات گردش خون و اختلالات گوش داخلی نقش دارد. تفاوت الگوها بین کودکان کم‌سن و سالمندان اهمیت دارد، زیرا بررسی دقیق آن‌ها مسیر ارزیابی و مدیریت مناسب را مشخص می‌کند و می‌تواند به درک بهتر علل سرگیجه در گروه‌های سنی مختلف کمک کند.

علت سرگیجه لحظه ای در کودکان چیست؟

سرگیجه لحظه‌ای در کودکان که معمولاً کوتاه‌مدت و گذرا است، ممکن است به دلیل تغییرات ناگهانی در وضعیت بدن، مانند بلند شدن سریع از حالت نشسته یا خوابیده، رخ دهد. این نوع سرگیجه اغلب به دلیل افت فشار خون ارتواستاتیک یا اختلال در سیستم وستیبولار (تعادل) ایجاد می‌شود. همچنین ممکن است ناشی از خستگی، کم‌آبی بدن، یا کاهش قند خون باشد. در بیشتر موارد، سرگیجه لحظه‌ای بی‌خطر است و با استراحت و مصرف مایعات بهبود می‌یابد، اما اگر مکرر یا همراه با علائم دیگر مانند سردرد، حالت تهوع، یا تاری دید باشد، نیاز به ویزیت پزشک دارد.

علت سرگیجه در نوجوانان چیست؟

سرگیجه نوجوانان بر خلاف سرگیجه کودکان اغلب به دلیل بروز مشکل در مغز و یا گوش داخلی رخ می‌دهد! زمانی که این دو حالت در نوجوان ظاهر شوند تعادل او‌تحت تأثیر قرار گرفته و سرگیجه را تجربه می‌کند. البته گاهی ممکن است سرماخوردگی و گرفتگی سینوسی عامل ایجاد سرگیجه در نوجوانان باشند. با این حال در اغلب اوقات بروز چنین حالتی نشان دهنده مشکلی به مراتب جدی‌تر در آنان است.

شایع‌ترین علل سرگیجه در نوجوانان عبارتند از:

• اختلالات گوش داخلی و وستیبولار؛ مانند عفونت‌های گوش میانی، التهاب حلزون یا اختلال عملکرد سیستم تعادل که باعث بی‌ثباتی و چرخش محیط می‌شوند.
• میگرن و سردردهای مرتبط؛ برخی نوجوانان مبتلا به میگرن ممکن است سرگیجه، تهوع و حساسیت به نور را تجربه کنند.
• اختلالات عصبی یا مغزی؛ در موارد نادر، مشکلات مغزی مانند اختلالات ساقه مغز یا مخچه می‌تواند عامل سرگیجه باشد.
• فشار خون پایین یا مشکلات گردش خون؛ کاهش موقت فشار خون هنگام ایستادن سریع یا کم‌آبی بدن می‌تواند باعث سرگیجه شود.
• سبک زندگی و عوامل محیطی؛ استرس، کم‌خوابی، کمبود آب و تغذیه نامناسب نیز می‌تواند شدت سرگیجه را افزایش دهد.

البته زمانی که نوجوان دچار عفونت گوش شود فشار ناشی از عفونت بر گوش داخلی او تأثیر می‌گذارد؛ در نتیجه نوجوان دچار نوعی سرگیجه مانند سرگیجه کودکان می‌شود. این نوع سرگیجه‌ها اغلب با احساس حرکت دورانی محیط پیرامون و از دست دادن تعادل همراه است.

علائم سرگیجه کودکان

علائم سرگیجه در کودکان می‌تواند از شخصی به شخص دیگر متفاوت باشد و به علت و شدت سرگیجه بستگی دارد. از آنجایی که کودکان درک درستی از شرایط سرگیجه خود ندارند و نمیتوانند مستقیما به آن اشاره کنند، شناخت علائم شایع آن برای والدین ضروری است که مهم ترین آن‌ها عبارتند از:

• بی‌دقتی نامعمول در حرکات یا اختلال تعادل
• شکایت از وزوز گوش (tinnitus)، گوش درد یا سنگینی گوش.
• اختلال شنوایی (hearing loss)
• تب بیش از ۳۸ درجه سانتی گراد
• میگرن
• گیجی و اختلال هشیاری
• از هوش رفتن
• حالت تهوع
• استفراغ
• تعریق
• رنگ پریدگی
• حرکت سریع چشم‌ها به چپ و راست(دودو زدن چشم ها یا نیستاگموس).
• تمایل به بی‌حرکت و دراز کشیدن
• اختلال در حرکات ظریف یا بزرگ
• تاخیر در بلوغ حرکتی کودک، مانند تاخیر در به دست آوردن قابلیت بالا نگه داشتن سر، نشستن یا راه رفتن

کودک ممکن است سرگیجه خود را باتوجه به تجربیاتی که طول زندگی خود داشته توصیف کند، به عنوان مثال بگوید: «سرم مثل وقتی که از چرخ و فلک یا تاب پیاده می‌شوم، شده است»، «انگار دیوارها در حال حرکت هستند» یا «انگار داخل قایق نشسته و تکان میخورم مثل سفری که به شمال رفته بودیم». همچنین ممکن است کودک متوجه شود که هنگام تکان دادن سر یا برخاستن از حالت خوابیده، سر و حرکت چشم‌هایش به شکل غیرعادی تغییر می‌کند. این نوع سرگیجه معمولاً کوتاه‌مدت است و تنها چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد، اما والدین باید به آن توجه داشته باشند.

علائم ظاهری سرگیجه در کودکان

زمانی که بینی کودک بر اثر سرماخوردگی دچار گرفتگی شود، در گوش او نیز اختلالاتی پیش می‌آید؛ در این حالت علت سرگیجه کودکان عفونت گوش آنان است! به این شکل که عفونت ایجاد شده در گوش باعث التهاب و ورم در گوش میانی می‌شود. در اثر این التهاب به گوش میانی کودک فشار وارد می‌آید؛ در نتیجه سرگیجه در او بروز می‌کند. از آنجا که گوش داخلی مسئول حفظ تعادل بدن است. فشار وارد شده به گوش داخلی سبب ایجاد سرگیجه در کودک می‌شود.

تشخیص سرگیجه کودکان

پزشک خانواده احتمالا کودکتان را به یک پزشک متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع خواهد داد، چرا که تشخیص علت سرگیجه در کودکان می‌تواند دشوار باشد. سرگیجه باید از انواع دیگر علائم مشابه افتراق داده شود، و ارزیابی مناسب تمام علل احتمالی ممکن است ضروری باشد. شنوایی شناس متبحر در ارزیابی سیستم تعادل بهترین گزینه برای انجام ارزیابی های جامع است و در صورت لزوم از دانش دیگر متخصص‌ها نیز بهره خواهد برد. در طول ارزیابی، پزشک گوش و حلق و بینی و شنوایی شناس تست‌هایی از این قبیل را به کار خواهند برد:

• گرفتن شرح حال جامع هم از شما و هم از کودکتان؛ سابقه خانوادگی میگرن ممکن است در این میان کشف شود.
• معاینه کامل فیزیکی، مخصوصا معاینه سر و گوش‌ها.
• گرفتن تست شنوایی سنجی
• تست‌های مربوط به عملکرد بخش وستیبولار گوش، مانند صندلی چرخشی و انواع مختلف تست سرگیجه و تعادل
• ویدئونیستاگموگرافی (VNG)، که طی آن دوربین مادون قرمز روی صورت کودک قرار داده می‌شود تا حرکات سریع چشم را شناسایی و ثبت کنند.
• نوار مغزی، تستی که فعالیت الکتریکی مغز کودکتان را اندازه‌گیری می‌کند.
• تست‌های آزمایشگاهی (خون)
• تست‌های تصویربرداری، مانند سی‌تی اسکن، رادیوگرافی یا ام‌آرآی
• تست‌های چشمی-دهلیزی، شامل تعقیب آرام و خیره شدن.
• تست دقت دینامیک بینایی، که طی آن کودکتان سرش را به نشانه «نه» به سرعت تکان می‌دهد.
• تست هماهنگی و قابلیت‌های حرکتی بزرگ، مانند لی لی کردن، از روی چیزی پریدن و پریدن با چشم‌های باز و بسته.

درمان سرگیجه کودک

 چگونگی درمان به علت سرگیجه کودکتان بستگی دارد! در بسیاری از موارد، می‌توان سرگیجه را، حتی اگر علت زمینه‌ای آن هنوز پابرجا باشد، درمان کرد. متخصصان کلینیک گوش تهران واقع در خیابان ولیعصر می‌توانند تمامی درمان‌‌های موجود برای فرزندتان را شرح دهند و آن را بنا بر سابقه پزشکی و علائم کودکتان شخصی‌سازی کنند. درمان‌های موجود سرگیجه در کودکان ممکن است شامل موارد زیر باشند:

1. درمان دارویی، شامل آنتی بیوتیک‌ها، ضد احتقان‌ها یا آنتی هیستامین‌ها برای مایعات گوش
2. داروی بیماری حرکت (بیماری سفر/ دریازدگی)
3. داروی ضد افسردگی یا ضد تشنج برای سرگیجه با منشا میگرن
4. اصلاح‌های رفتاری و تغییر سبک زندگی، شامل دوری از حالت‌ یا فعالیت‌هایی که ممکن است باعث سرگیجه شوند یا کودک را در معرض تشدید آن قرار دهند- برای مثال اسکیت بازی یا سوار ماشین شدن
5. درمان حرکتی با مانور های اصلاحی، شامل مانور اِپلِی یا سیمون، که می‌توانند قطعات کریستال مانند شناور درون گوش داخلی را به قسمتی هدایت کنند که موجب سرگیجه نشوند.

درمان دارویی سرگیجه در کودکان شامل چه مواردی است؟

در خصوص سرگیجه کودکان باید گفت که درمان دارویی بر اساس دلایل ایجاد شده سرگیجه در نظر گرفته می‌شود. بنابراین بعد از مشخص شدن دلیل اصلی بروز سرگیجه در کودکان داروی مناسب آن توسط پزشک تجویز می‌شود. با این وجود می‌توان قبل از درمان کامل دلیل ایجاد‌کننده سرگیجه، احساس آزار دهنده آن را در کودکان کاهش داد. برخی از درمان‌های دارویی مناسب جهت رفع این مشکل در کودکان شامل موارد ذیل می‌باشند.

• دارو‌های ضد تشنج
• دارو‌های کنترل بیماری حرکتی یا ماشین گرفتگی
• قرص سرگیجه جهت مصرف کودک، زمانی که دلیل سرگیجه و اختلال منییر تشخیص داده شده باشد.
• دارو‌های ضد افسردگی برای درمان سرگیجه‌های ناشی از انواع سردرد‌های میگرنی
• قرص آب یا مدر
• دارو‌هایی مانند آنتی بیوتیک‌ها، جهت رفع احتقان و گرفتگی بینی
• انواع آنتی هیستأمین‌

درمان خانگی سرگیجه کودکان

برای درمان سرگیجه کودکان راه‌های مؤثر و متعددی وجود دارند که ساده‌ترین آن‌ها درمان خانگی است. اگرچه چنین نظریه‌ای در لیست افکار و عقاید برخی از مردم قرار دارد و علم پزشکی تاحدودی چنین باورهایی را رد نموده است؛ اما با این حال گاهی ممکن انجام آن‌ها نتیجه مثبت دهد. برخی از اقدامات خانگی شامل استراحت کافی و قرار دادن کودک در محیطی آرام و کم‌نور برای کاهش تحریکات است. مصرف مایعات کافی برای جلوگیری از کم‌آبی بدن نیز بسیار مهم است، چرا که کم‌آبی می‌تواند سرگیجه را تشدید کند.

اگر سرگیجه به دلیل افت قند خون باشد، مصرف میان‌وعده‌های سبک و متعادل، مانند میوه‌ها یا نان کامل، می‌تواند کمک کند. تنفس عمیق و رساندن اکسیژن کافی به مغز از دیگر درمان‌های خانگی هستند؛ کودکانی که تنفس عمیق و نفس کشیدن صحیح را انجام دهند سیستم عصبی آنان آرام می‌شود. مصرف آب فراوان و استفاده از مواد غذایی حاوی ویتأمین‌های گروه B بخصوص B۳ از دیگر درمان‌های مفید خانگی برای درمان سرگیجه کودکان هستند.

شیوه‌های درمان سنتی سرگیجه کودکان چگونه است؟

استفاده از درمان‌های  سنتی همیشه جزو موارد مورد علاقه افراد جهت درمان اغلب بیماری ها است. بی شک درمان بیماری کودکان هم از این قاعده مستثنی نیست. در حال حاضر نیز  بسیاری از افراد  به استفاده از این نوع درمان مصمم هستند.  البته باید دانست که امروزه با توجه به پیشرفت‌های قابل توجه در زمینه  علم پزشکی استفاده از این روش‌ها بنا به دلایلی  منسوخ شده‌اند. عدم کسب نتیجه مطلوب و قطعی و طولانی بودن مدت زمان درمان با این روش‌ها از جمله این دلایل هستند.

چه سرگیجه‌ای در کودکان خطرناک است؟

در صورتی که هر کدام از موارد زیر را مشاهده کردید به آن معناست که سرگیجه در کودک ممکن است خطرناک باشد و بهتر است به پزشک مراجعه کنید:

• حمله‌های مکرر یا مداوم سرگیجه.
• سرگیجه شدید (کودک نمی‌تواند تکان بخورد).
• سرگیجه همراه با مشکلی دیگر، از قبیل وزوز گوش، گوش درد، سر درد، سنگینی گوش یا اختلال شنوایی.
• کودکتان حواس پرت و غیر هوشیار به نظر می‌رسد یا رفتاری نامعمول دارد.

البته بسیاری از موارد سرگیجه در کودکان بر اثر عفونت یا تجمع مایع درون گوش رخ می‌دهند؛ درمان مناسب عفونت سرگیجه را از بین خواهد برد. وقتی میگرن و سرگیجه خوش خیم وضعیتی کودکان علت اختلال باشند، حمله‌های سرگیجه همراه این وضعیت‌ها نیز معمولا به خوبی با درمان مناسب برطرف می‌شوند. هنگامی که بیماری‌های خطرناک‌تری باعث سرگیجه می‌شوند، حتی اگر درمان علت زمینه‌ای دشوار باشد، سرگیجه کودک را می‌توان با دارو و درمان‌های گوناگون  درمان کرد. نکته کلیدی آن است که کودکتان را نزد پزشک متخصص ببرید تا از تشخیص و برنامه درمانی مناسب بهره‌مند شود.

پیگیری‌های پس از درمان سرگیجه در کودکان

پس از تشخیص و درمان علت سرگیجه، پیگیری منظم وضعیت کودک اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر سرگیجه ناشی از بیماری زمینه‌ای باشد، پزشک متخصص برنامه درمانی اختصاصی ارائه می‌دهد که شامل بررسی مداوم علائم، ارزیابی عملکرد گوش و تعادل، و در صورت نیاز اصلاح دارو یا روش‌های توانبخشی است. در مواردی که سرگیجه موقت و ناشی از عفونت یا مشکلات گذرا باشد، معمولاً با یک دوره درمان کوتاه‌مدت دارویی یا مراقبت‌های ساده خانگی برطرف می‌شود. والدین باید همچنان به تغییرات در رفتار، تعادل و حرکات کودک توجه کنند و در صورت تکرار یا شدت علائم، دوباره با پزشک مشورت نمایند

اگر برای درمان سرگیجه کودک خود همچنان نگران هستید، می‌توانید به کلینیک گوش تهران با کادری مجرب و تجهیزات پیشرفته خدمات تشخیصی و درمانی با کیفیت، در زمینه گوش به مراجعه کنندگان ارائه می‌دهد. اگر شما علاقه‌مند به کسب اطلاعات بیشتر در مورد روش درمانی کلینیک گوش تهران و تیم حاذق آن هستید؛ با کلینیک گوش تهران تماس بگیرید.