پیرگوشی چیست و چه علائمی دارد؟

پیرگوشی (Presbycusis) نوعی کاهش شنوایی حسی‌عصبی مرتبط با افزایش سن است که معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شود و ناشی از تحلیل رفتن حلزون گوش یا ساختارهای مرتبط با آن در گوش داخلی یا اعصاب شنوایی است. سخت شنیدن گفت‌وگو، به‌ویژه در محیط‌های شلوغ، درخواست تکرار صحبت‌ها، افزایش صدای تلویزیون و احساس نامفهوم بودن کلمات از علائم شایع آن هستند.‎ علت پیرگوشی می‌تواند ترکیبی از علل ژنتیکی، قرار گرفتن در معرض آلودگی‌های صوتی محیط و تغییرات پاتوفیزیولوژیکی مربوط به پیری باشد.

شیوع پیرگوشی با افزایش سن بیشتر می‌شود و حدود یک‌سوم افراد ۶۵ تا ۷۴ ساله و نزدیک به نیمی از افراد بالای ۷۵ سال درجاتی از کاهش شنوایی ناتوان‌کننده دارند.‎ خوشبختانه امروزه برای رفع این عارضه روش‌های درمان متفاوتی از جمله سمعک، وسایل کمک‌شنوایی و در موارد شدید، کاشت حلزون گوش وجود دارد که باتوحه به شرایط بیمار یکی از آنها انتخاب می‌شود.‎

 

پیرگوشی چیست؟

کاهش شنوایی مربوط به سن (یا پیرگوشی)، کاهش تدریجی شنوایی در هر دو گوش است، که یک مشکل رایج بوده و به علت کهولت سن ایجاد می‌شود؛ از هر 3 بزرگسال بالای 65 سال یک نفر دچار کم شنوایی ناشی از کهولت سن است. به دلیل تغییر تدریجی شنوایی، برخی از افراد در ابتدا از این تغییر آگاهی ندارند؛ بیشتر اوقات، این توانایی شنیدن صداهای فرکانس بالا مانند زنگ تلفن یا بوق زدن در مایکروویو را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

جالب است بدانید که، توانایی شنیدن صداهای فرکانس پایین معمولاً تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد؛ پیرگوشی دومین بیماری شایع در کنار آرتروز در افراد مسن است. بسیاری از مهره‌داران مانند ماهی‌ها، پرندگان و دوزیستان در سنین پیری دچار پیرگوشی نمی‌شوند زیرا آنها قادر به بازسازی سلول‌های حسی حلزون هستند، در حالی که پستانداران از جمله انسان این توانایی احیا را از نظر ژنتیکی از دست داده‌اند. ^{www.hopkinsmedicine.org}

علل ایجاد پیرگوشی چیست؟

فرآیند پیری دارای سه قسمت متمایز تخریب فیزیولوژیک شامل اختلال در عملکرد گوش داخلی (رایج ترین)، گوش میانی و مسیرهای عصبی به مغز است؛ کاهش شنوایی مربوط به سن ممکن است دلایل زیادی داشته باشد. در ادامه به برخی از شایع ترین علل ایجاد این بیماری می‌پردازیم.

آسیب ناشی از عوامل خارجی(Sociocusis)

آسیب شنوایی ناشی از عوامل خارجی (Sociocusis) به کاهش شنوایی تدریجی افرادی اشاره دارد که به‌طور مداوم در معرض صداهای بلند محیطی قرار می‌گیرند، بدون اینکه این مواجهه لزوماً به شغل آن‌ها مرتبط باشد. صداهای روزمره مانند ترافیک شهری، لوازم خانگی، موسیقی بلند، تلویزیون و رادیو از جمله منابعی هستند که در طول زمان می‌توانند به ساختارهای حساس گوش آسیب برسانند. این نوع کاهش شنوایی، شباهت زیادی به پیرگوشی (Presbycusis) دارد، اختلالی که به دلیل افزایش سن رخ می‌دهد.

در واقع، قرار گرفتن مداوم در معرض این صداها می‌تواند فرآیند طبیعی پیرگوشی را تسریع کند و باعث شود علائم کاهش شنوایی زودتر از موعد ظاهر شوند. آگاهی از این مسئله و مدیریت میزان و شدت صداهای محیطی می‌تواند نقش مؤثری در حفظ سلامت شنوایی و به تعویق انداختن اثرات ناشی از پیرگوشی داشته باشد.

آسیب ذاتی(Nosocusis)

فاکتورهای آسیب ذاتی (Nosocusis) مواردی هستند که می‌توانند باعث کاهش شنوایی شوند، که مبتنی بر سر و صدا نیستند و از پیرگوشی نیز جدا نیستند؛ این عوامل ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• وجود مشکلات عروقی
• عوامل وراثتی
• از بین رفتن سلول‌های مویی گوش (گیرنده های حسی گوش داخلی)
• داروهای اتوتوکسیک؛ مصرف داروهای اتوتوکسیک مانند آسپرین ممکن است روند پیرگوشی را تسریع کند.
• عادات غذایی؛ افزایش مصرف چربی اشباع شده ممکن است تغییرات آترواسکلروتیک در پیری را تسریع کند.
• سیگار کشیدن؛ فرض بر این است که تغییرات آترواسکلروتیک(سفت شدن دیواره سرخرگ) در رگ‌های خونی را تشدید می‌کند که باعث این مشکل شنوایی می‌شود.
• دیابت؛ ممکن است باعث ایجاد واسکولیت و تکثیر اندوتلیال در رگ‌های خونی حلزون گوش می‌شود و از این طریق خون رسانی آن کاهش یابد.
• فشار خون بالا؛ تغییرات عروقی ایجاد می‌کند، مانند کاهش خونرسانی به حلزون گوش، و در نتیجه پیرگوشی را تشدید می‌کند.
• تصلب شرایین؛ تصلب شرایین یا آترواسکلروزیس (atherosclerosis) یک اصطلاح کلی برای ضخیم‌شدن و سفتی دیواره سرخ‌رگ است. ممکن است عروق، میزان حساسیت حلزون را کاهش داده و در نتیجه اکسیژن رسانی را کاهش دهد.

علائم پیر گوشی چیست؟

موارد زیر شایع‌ترین علائم کاهش شنوایی مربوط به سن است. این علائم عبارتند از:

جدول علائم پیرگوشی

علامت	معمولاً چگونه خود را نشان می‌دهد؟
نامفهوم شنیدن گفتار	کلمات گنگ یا مبهم به نظر می‌رسند
دشواری در محیط شلوغ	فهم مکالمه در رستوران، مهمانی یا جمع‌های شلوغ سخت می‌شود
مشکل در شنیدن فرکانس‌های بالا	تشخیص صداهایی مانند «س» و «ث» دشوارتر می‌شود
افزایش صدای تلویزیون	فرد برای شنیدن بهتر، صدای تلویزیون یا موبایل را بیشتر می‌کند
درخواست تکرار صحبت	مرتب از دیگران می‌خواهد جمله خود را تکرار کنند
شنیدن متفاوت صداها	ممکن است صدای مردان راحت‌تر از صدای زنان شنیده شود
حساسیت به بعضی صداها	برخی صداها بیش از حد بلند یا آزاردهنده احساس می‌شوند
وزوز گوش	احساس زنگ، سوت یا صدای مداوم در یک یا هر دو گوش

تشخیص پیرگوشی؟

پزشک گوش، حلق و بینی برای بررسی مجرای گوش خارجی و بررسی پرده گوش از یک اتوسکوپ استفاده می‌کند؛ ممکن است کاهش شنوایی به علت آسیب به پرده گوش، انسداد مجرای گوش به وسیله اشیا خارجی یا موم گوش(ear wax) باشد و به علت همین عوامل فرد تحت تأثیر التهاب یا عفونت گوش قرار گیرد. در صورتی که فرد دچار چینین اختلالاتی نباشد، پزشک، شنوایی سنجی(audiometry) را به بیمار توصیه می‌کند.

برای انجام شنوایی سنجی به یک متخصص شنوایی شناس ارجاع می‌شوید؛ شنوایی سنجی آزمایشی است که در آن صداها از طریق هدفون، به طور متناوب به یک گوش ارایه می‌شوند. اگر قادر به شنیدن هر صدایی باشید از شما خواسته می‌شود پاسخ دهید. اگر شخصی نتواند فرکانس‌های خاصی را بشنود، این نشان می‌دهد که تا حدی کاهش شنوایی  در گوش وی وجود داشته است.

برخی از روش‌های شنوایی سنجی که برای تشخیص میزان کم شنوایی در پیرگوشی استفاده می‌شوند عبارتند از:

• تمپانومتری؛ آزمایشی که توسط شنوایی‌شناس برای بررسی پرده گوش و عملکرد گوش میانی انجام می‌شود، از طریق قرار دادن تمپانومتر در مجرای گوش صورت می‌گیرد و اطلاعاتی درباره حجم کانال گوش، فشار گوش میانی و میزان تحرک پرده گوش ارائه می‌دهد.
• مطالعات آزمایشگاهی؛  در برخی موارد، برای تشخیص دقیق‌تر پیرگوشی و شناسایی عوامل زمینه‌ای مؤثر بر کاهش شنوایی، انجام آزمایش‌های پزشکی تکمیلی مانند آزمایش خون یا سرم، تجویز می‌شود.
• تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)؛ در شرایط خاص و برای بررسی دقیق‌تر علل کاهش شنوایی، ممکن است از اسکن MRI استفاده شود؛ این روش تصویربرداری می‌تواند به شناسایی ناهنجاری‌های عروقی، تومورها یا مشکلات ساختاری مانند التهاب ماستوئیدها کمک کند.

البته آزمایش های بالینی، MRI و سایر انواع اسکن‌های تصویربرداری قادر به تشخیص مستقیم یا اندازه‌گیری میزان کاهش شنوایی ناشی از افزایش سن نیستند. این ابزارها بیشتر برای رد سایر مشکلات پزشکی که ممکن است در افت شنوایی نقش داشته باشند، مورد استفاده قرار می‌گیرند و معمولاً همراه با آزمایش‌های شنوایی‌سنجی برای ارزیابی دقیق‌تر پیرگوشی به کار می‌روند.

درمان پیرگوشی

پزشک گوش،حلق و بینی بر اساس سن، سابقه کلی سلامتی و پزشکی، شدت و مدت بیماری و با توجه به این که فرد  تا چه میزان می‌تواند از عهده داروهای خاص، متدها یا روش‌های درمانی خاص برآید بهترین درمان را برای فرد بیمار توصیه می‌کنند.

گزینه‌های درمانی برای پیر گوشی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• سمعک
• دستگاه‌های کمکی، مانند برنامه‌های تلفن همراه که گفتار را به متن تبدیل می‌کند
• آموزش خواندن گفتار (برای استفاده از نشانه‌های دیداری برای تعیین گفته‌ها)
• روش‌هایی برای جلوگیری از موم اضافی در گوش خارجی

عوارض عدم درمان کم شنوایی مربوط به سن چیست؟

کم‌شنوایی مرتبط با افزایش سن فقط به سخت شنیدن صداها محدود نمی‌شود و در صورت بی‌توجهی می‌تواند ارتباط با اطرافیان و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد.‎ فرد ممکن است در مکالمه‌های گروهی یا محیط‌های شلوغ نتواند کلمات را به‌خوبی تشخیص دهد، مرتب درخواست تکرار صحبت‌ها داشته باشد یا صدای تلویزیون را بیش از حد افزایش دهد.‎ ادامه این وضعیت می‌تواند باعث کناره‌گیری از موقعیت‌های اجتماعی و دشوارتر شدن برقراری ارتباط شود.‎ استفاده از سمعک و سایر وسایل کمک‌شنوایی، متناسب با میزان و نوع کم‌شنوایی، می‌تواند به تقویت صدا و بهبود وضوح گفتار کمک کند.‎

ارتباط پیرگوشی با اختلال عملکرد شناختی

A 2026 prospective observational study of older adults found that worse age-related hearing thresholds were associated with poorer cognitive screening performance and lower hearing-related quality of life.‎‎ The authors emphasized that the findings require further investigation.‎‎

یک مطالعه در سال ۲۰۲۶ نشان داد هرچه کاهش شنوایی مرتبط با افزایش سن شدیدتر باشد، عملکرد فرد در برخی آزمون‌های شناختی و کیفیت زندگی او نیز ضعیف‌تر است.‎ البته این یافته به معنی اثبات 100% رابطه علت و معلولی بین پیرگوشی و مشکلات شناختی نیست و برای مشخص شدن ارتباط دقیق میان این دو، به تحقیقات بیشتری نیاز است.‎

منبع: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

چگونه خطر پیرگوشی را کاهش دهیم ؟

پیرگوشی بخشی از روند طبیعی افزایش سن است، اما محافظت از گوش در برابر صداهای بلند می‌تواند خطر آسیب بیشتر به شنوایی را کاهش دهد.‎ محدود کردن مدت و شدت قرارگیری در معرض صداهای بلند، استفاده صحیح از هدفون و محافظت از گوش در محیط‌های پرسر‌وصدا اهمیت زیادی دارد.‎ با این حال، اگر متوجه کاهش شنوایی، درخواست مکرر برای تکرار صحبت‌ها یا مشکل در فهم گفت‌وگوها شده‌اید، منتظر شدیدتر شدن علائم نمانید؛ ارزیابی شنوایی در مراحل اولیه می‌تواند مسیر مناسب برای کنترل مشکل را سریع‌تر مشخص کند.