علت و درمان اختلال در فشار مایع داخل گوش

اگر به‌تازگی دچار سرگیجه‌های ناگهانی، احساس پری یا فشار در گوش، وزوز گوش یا کاهش شنوایی شده‌اید، ممکن است علت آن اختلال در فشار مایع داخل گوش باشد.‎ این نوع از از بیماری گوش داخلی زمانی رخ می‌دهد که تعادل مایعات داخلی گوش به‌هم می‌خورد و می‌تواند تعادل بدن و کیفیت شنوایی را تحت تأثیر قرار دهد.‎ بیماری‌هایی مانند منییر، عفونت‌های گوش داخلی، التهاب، برخی اختلالات خودایمنی و در مواردی آسیب‌های سر یا گوش، از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند این تعادل را بر هم بزنند.‎ نکته مهم این است که تشخیص دقیق علت، نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب بهترین روش درمان و جلوگیری از پیشرفت علائم دارد.‎

علل تغییر و اختلال در فشار مایع داخل گوش

تغییر افزایشی یا کاهشی قابل توجه در فشار مایع حلزونی گوش، مشکلاتی در شنوایی و تعادل فرد به وجود می‌آورد؛ که این اختلال فشار، به هر دلیلی می‌تواند ایجاد گردد.

از مهم‌ترین فاکتورهایی که می‌توانند باعث تغییر در فشار مایع داخل گوش شوند، می‌توان موارد زیر را نام برد:

• ضربه شدید به سر
• آلرژی و سرما خوردگی
• پاسخ غیر طبیعی سیستم ایمنی
• سردردهای میگرنی
• تخلیه غیر طبیعی مایعات در اثر انسداد
• حرکت سریع سر
• عفونت ویروسی
• وجود عوامل ژنتیکی
• ابتلا به برخی بیماری‌ها؛ مانند بیماری منییر یا هیدروپس اندولنفاتیک

در حالت کلی، هنگامی که سر حرکت می‌کند، اندولنف نیز حرکت دارد؛ در نتیجه، گیرنده‌های عصبی که در هزارتوی غشایی گوش میانی حضور دارند، سیگنال‌هایی را به سمت مغز ارسال می‌کنند. اگر فشار مایع داخل گوش، در اثر تجمع بیش از حد اندولنف تغییر کند، باعث ایجاد تداخل در سیگنال‌های تعادلی و شنوایی این گیرنده‌ها خواهد شد؛ در نتیجه، مشکلات شنوایی و تعادلی به وجود می‌آیند. درنتیجه تکان خوردن مایع گوش به‌تنهایی یک بیماری محسوب نمی‌شود ولی تغییر حجم، فشار یا مسیر حرکت این مایع،  علائمی مانند سرگیجه، احساس عدم تعادل یا کاهش شنوایی در پی دارد.‎

اختلال در مایع گوش داخلی چه علائمی دارد؟

در بسیاری از موارد، اختلال فشار مایع گوش داخلی به‌تدریج ایجاد می‌شود و ممکن است در ابتدا فقط با احساس پری گوش یا سرگیجه‌های خفیف خود را نشان دهد. با پیشرفت بیماری و برهم خوردن تعادل مایع اندولنف، علائم واضح‌تری ظاهر می‌شوند که تشخیص آن‌ها برای افتراق بیماری‌هایی مانند منییر، هیدروپس اندولنفاتیک و سایر اختلالات دهلیزی اهمیت زیادی دارد. شایع‌ترین علائم این اختلال عبارت‌اند از:

1. سرگیجه چرخشی (Vertigo): حملات ناگهانی سرگیجه که از چند دقیقه تا چند ساعت طول می‌کشند و معمولاً با تهوع، استفراغ یا عدم تعادل همراه هستند.
2. احساس پری یا فشار در گوش: بسیاری از بیماران احساس می‌کنند گوش آن‌ها گرفته یا تحت فشار است؛ حتی زمانی که معاینه پرده گوش طبیعی به نظر می‌رسد.
3. کاهش شنوایی نوسانی: افت شنوایی، به‌ویژه در فرکانس‌های پایین، ممکن است به‌صورت دوره‌ای ایجاد شده و با گذشت زمان شدت پیدا کند.
4. وزوز گوش (Tinnitus): شنیدن صداهایی مانند زنگ، سوت یا همهمه بدون وجود منبع خارجی که معمولاً هم‌زمان با سایر علائم تشدید می‌شود.
5. اختلال در حفظ تعادل: احساس ناپایداری هنگام راه رفتن یا تغییر وضعیت سر که می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره را با مشکل مواجه کند.

این علائم همیشه به معنای اختلال فشار مایع گوش داخلی نیستند و ممکن است در بیماری‌های دیگری نیز دیده شوند؛ بنابراین تشخیص قطعی تنها پس از ارزیابی توسط متخصص گوش، حلق و بینی و انجام تست‌هایی مانند ادیومتری، VNG، vHIT یا VEMP امکان‌پذیر است

اختلال در فشار مایع داخل گوش باعث بروز چه بیماری‌هایی می‌شود؟

هنگامی که در ترکیب یا فشار مایع داخل گوش، تغییراتی به وجود می‌آید، بیماری‌های مرتبط با گوش ظاهر می‌شوند. در ادامه، به برخی از مهم‌ترین بیماری‌هایی که به مایع حلزونی گوش مربوط هستند، اشاره می‌کنیم.

سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش خیم (BPPV)

تغییر در ترکیب مایع داخل گوش، می‌تواند باعث بروز بیماری BPPV شود. همچنین، در صورتی که کریستال‌های دهلیز گوش میانی، به کانال‌های نیم دایره‌ای آن وارد شده و در آنجا به دام افتند، سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش خیم رخ می‌دهد. در چنین شرایطی، ممکن است نسبت به برخی حرکات حساس‌تر شوید؛ حرکاتی که تا پیش از این، آزارتان نمی‌داده است! برای مثال، غلت زدن در رختخواب یا خیره شدن به سقف، دو مورد از این حالت‌ها هستند. این نوع سرگیجه، به صورت خود به خودی می‌تواند برطرف گردد؛ اما مجددا ظاهر شود.imaios.com

در عمده موارد، درمان این اختلال با کمک مانورهای تخصصی انجام می‌گیرد. با این حال، یک متخصص شنوایی شناس یا پزشک متخصص گوش، حلق و بینی، می‌تواند نحوه برخورد و مدیریت با علائم این نوع سرگیجه یا اختلال را به شما آموزش دهد.

بیماری منییر؛ بیماری ناشی از فشار مایع داخل گوش

یکی از اختلالات و بیماری‌های نادری که در گوش داخلی به وجود می‌آید، بیماری منییر نام دارد؛ که هم بر تعادل و هم بر شنوایی فرد، تاثیر می‌گذارد. بیماری منییر، درمان‌های جدی و تخصصی می‌طلبد و در صورت‌عدم درمان آن، باید منتظر علائم شدیدتری باشیم. در واقع، اگر این بیماری را به صورت کامل درمان نکنید، ممکن است در آینده، کاهش دائمی شنوایی و مشکلات مداوم تعادلی را تجربه کنید.

بیماری منییر زمانی رخ می‌دهد که مایع حلزونی گوش جمع شده و در فشار آن تغییراتی ایجاد شده باشد. از علائم اصلی این بیماری نیز می‌توان به سرگیجه طولانی و مشکلات روانی، مانند استرس و اضطراب اشاره کرد. همچنین، برخی از افراد مبتلا به بیماری منییر، در اثر مشکلات تعادلی و شنوایی، دچار افسردگی می‌شوند. در افراد مبتلا به این بیماری، پزشک متخصص گوش، حلق و بینی، ابتدا ابتلا به بیماری را به صورت قطعی مشخص کرده و سپس با کمک داروهای مناسب، شدت علائم آن را کاهش می‌دهد.

نحوه تشخیص اختلال فشار مایع داخل گوش

هنگامی که تغییر در ترکیب یا فشار مایع داخل گوش باعث بروز اختلال در شنوایی و تعادل می‌شود، باید نوع اختلال به طور دقیق تشخیص داده شود. برای مثال، بیماری منییر یک بیماری نادر است و تشخیص آن نیاز به بررسی‌های پیچیده دارد. در واقع، معمولا لازم است ابتلا به بیماری‌های رایج دیگر بررسی شود؛ اگر هیچ یک از آن‌ها وجود نداشته باشند، احتمال ابتلا به بیماری منییر بررسی خواهد شد. در هر حال، ابتدا پزشک متخصص گوش، حلق و بینی آزمایش‌هایی را برای بررسی سلامت گوش داخلی تجویز می‌کند. در ادامه، برخی از مهم‌ترین آزمایش‌ها و تست‌هایی که با این هدف انجام می‌گیرند را توضیح می‌دهیم.

تست دهلیزی (vestibular test battery)

تست دهلیزی عبارت است از چند آزمایش مختلف، که برای ارزیابی نحوه عملکرد بخش دهلیزی گوش داخلی و رفلکس‌های چشم، انجام می‌گیرند. از جمله این آزمایش‌ها می‌توان به:

• ویدیونیستاگموگرافی (VNG)،
• پتانسیل‌های عضلانی برانگیخته دهلیزی (VEMPs)،
• صندلی چرخشی،
• و تست ایمپالس سر ویدیویی (vHIT)؛

اشاره کرد. در ضمن، هنگام هر یک از این آزمایش‌ها، بیمار عینک مخصوصی به چشم دارد، که به پزشک اجازه می‌دهد تا حرکات چشم و واکنش‌های فرد را تحت نظر داشته باشد.

تست‌های شنوایی‌سنجی

تست شنوایی‌سنجی برای مشخص کردن مشکلات شنوایی انجام می‌گیرد. برای این کار، افراد باید در یک اتاقک صدا نشسته، و به صداهای ملایم پاسخ دهند. در واقع، بیمار باید پس از شنیدن کلمات ادا شده توسط تکنسین، آن‌ها را تکرار کند تا شنوایی‌شناس بتواند توانایی او را در درک و شنیدن کلمات، ارزیابی نماید.

نتیجه آزمایش و تست شنوایی سنجی، مشخص می‌کند که درجه شنوایی و نوع کم شنوایی بیمار چیست. همچنین، بر اساس نتایج به دست آمده، مشخص می‌شود که آیا این نوع کم شنوایی، با درجه مشخص، می‌تواند کیفیت زندگی فرد را در آینده، تحت تاثیر قرار دهد یا خیر.

گسیل های صوتی گوش

بخشی از آزمایش‌هایی که در تشخیص بیماری‌های تعادلی و شنوایی انجام می‌گیرند، به بررسی عملکرد سلول‌های مویی بیرونی گوش می‌پردازند. در اصل، در این آزمایش ها، پخش صداها در گوش و ضبط پژواک صداها چک می‌شود. هر چند به نظر، این نوع آزمایش با تغییر در فشار مایع داخل گوش ارتباطی ندارد؛ اما نتیجه آن می‌تواند به تشخیص افتراقی بیماری‌ها (مانند بیماری منییر) کمک نماید!

تست پاسخ شنوایی ساقه مغز (ABR)

در طی این آزمایش، لازم است برچسب‌های کوچکی، بر روی پیشانی یا پشت گوش بیمار، قرار داده شوند. تست ABR به شنوایی‌شناس کمک می‌کند، تا نوع واکنش عصب شنوایی فرد را نسبت به صدا، اندازه‌گیری نماید. گاهی مشکلات شنوایی و تعادلی از تومورهای ساقه مغز ناشی می‌شوند. در چنین مواردی، ممکن است لازم باشد پزشک برای انجام جراحی ساقه مغز و برداشتن تومور اقدام کند.

برای درمان اختلال فشار مایع داخل گوش چه کنیم؟

انتخاب بهترین روش درمان برای بهبود فشار مایع داخل گوش، به فاکتورهای متعددی بستگی دارد. برای مثال، سن بیمار، سابقه پزشکی وی، شدت علائم و سلامت عمومی بدن، می‌توانند در این موضوع تاثیرگذار باشند. با این حال، پزشک متخصص گوش، حلق و بینی، می‌تواند با تجویز داروهای مناسب، به کنترل آلرژی و کاهش تجمع مایعات در گوش کمک کند. در واقع، رفع چنین عواملی، می‌تواند سرگیجه و تعادل شخص را بهبود بخشد.

نکته دیگر اینکه، اصلاح سبک زندگی و تغییر در رژیم غذایی، به بیمار کمک می‌کند تا علائم ناشی از اختلال فشار مایع داخل گوش را کاهش دهد. حذف کافئین و عدم مصرف الکل، نمک و شکلات، در این باره بسیار موثر خواهد بود. چنانچه اختلالات شنوایی ناشی از فشار مایع گوش شدید گردد، ممکن است بیمار به سمعک نیاز داشته باشد. اگر بیمار در اثر مشکلات تعادلی و شنوایی، دچار بیماری‌های سلامت روان شده است، حتما باید تحت نظر یک روانپزشک متخصص، به درمان اختلالات روانی خود بپردازد. فیزیوتراپی نیز در درمان اختلال فشار مایع حلزونی گوش، نقش موثری دارد.

برای درمان اختلال فشار مایع حلزونی گوش، به کجا مراجعه کنیم؟

قبل از انتخاب روش درمان، مهم‌ترین اقدام این است که علت اصلی تغییر فشار مایع گوش داخلی به‌درستی مشخص شود.‎ بسیاری از علائمی مانند سرگیجه، احساس پری گوش، وزوز گوش یا کاهش شنوایی فقط به اختلال فشار مایع حلزونی مربوط نیستند و ممکن است در بیماری‌هایی مانند منییر، هیدروپس اندولنفاتیک، نوریت دهلیزی یا حتی برخی اختلالات عصبی نیز دیده شوند.‎ به همین دلیل، مراجعه به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی و انجام معاینات تخصصی، ادیومتری و در صورت نیاز تست‌های دهلیزی مانند VNG، vHIT یا VEMP، نقش مهمی در رسیدن به تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب دارد.‎

اگر پس از بررسی‌های تخصصی مشخص شود که علائم ناشی از اختلال فشار مایع گوش داخلی است، درمان باید متناسب با علت زمینه‌ای و شدت بیماری انجام شود.‎ در کلینیک گوش تهران، بیماران پس از ارزیابی کامل توسط متخصصان گوش، حلق و بینی و انجام تست‌های تشخیصی موردنیاز، برنامه درمانی متناسب با شرایط خود را دریافت می‌کنند تا علاوه بر کنترل علائم، از پیشرفت بیماری و بروز عوارضی مانند کاهش شنوایی یا اختلالات تعادلی نیز پیشگیری شود.‎