باروتروما گوش؛ علت و درمان گرفتگی گوش در پرواز با هواپیما

بسیاری از مسافران هوایی، به‌خصوص در لحظه برخاستن یا فرود هواپیما، احساس ناخوشایند پری، درد یا کاهش موقت شنوایی در گوش خود را تجربه می‌کنند. این وضعیت که به آن گرفتگی گوش در پرواز یا باروتروما گوش (ear barotrauma) گفته می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که فشار هوا در گوش میانی نتواند خود را با تغییرات سریع فشار محیط تطبیق دهد. نتیجه این عدم تعادل، فشار بیش‌ازحد بر پرده گوش و در برخی موارد درد قابل‌توجه است.

خبر خوب این است که این عارضه در اکثر افراد خفیف و موقتی است و با اقداماتی ساده مانند خمیازه کشیدن یا بلعیدن قابل کنترل می‌شود؛ اما در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که زمینه‌ی مشکلات شیپور استاش یا سینوسی دارند، می‌تواند علائم شدیدتری مانند وزوز گوش، سرگیجه یا حتی آسیب به پرده گوش ایجاد کند. در ادامه، علت دقیق این گرفتگی، علائم هشداردهنده، افراد در معرض خطر و مؤثرترین روش‌های پیشگیری و درمان آن را بررسی می‌کنیم.

علت گرفتگی گوش ناشی از هواپیما چیست؟

گرفتگی گوش هواپیما زمانی اتفاق می‌افتد که فشار هوا در گوش میانی و فشار هوا در محیط با هم مطابقت نداشته باشد. این موضوع باعث می‌شود پرده گوش عملکرد طبیعی خود را نداشته باشد. کانال باریکی به نام شیپور استاش که به گوش میانی متصل است، فشار هوای داخل گوش را تنظیم می کند.

هنگامی که هواپیما بالا می‌رود یا فرود می‌آید، فشار هوا به سرعت تغییر می‌کند. در این شرایط، شیپور استاش اغلب نمی‌تواند به اندازه کافی سریع واکنش نشان دهد. این موضوع نیز باعث علائم گرفتگی گوش ناشی از پرواز یا باروترومای گوش می‌شود. بلعیدن یا خمیازه کشیدن شیپور استاش را باز می‌کند و به گوش میانی اجازه می‌دهد هوای بیشتری دریافت کند و فشار هوا را برابر می‌کند.^{www.webmd.com}

باروتروما گوش همچنین می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

• غواصی
• روش‌های درمانی هایپرباریک
• انفجاری که در نزدیکی گوش فرد رخ داده، مانند یک منطقه جنگی
• همچنین ممکن است هنگام سوار شدن بر آسانسور در یک ساختمان بلند یا رانندگی در کوهستان، یک مورد جزئی باروتروما را تجربه کنید

با این حال، علت کیپ شدن گوش همیشه ناشی از تغییر فشار نیست و عواملی مانند گرفتگی بینی و مشکلات سینوسی یا تنفسی، تجمع مایعات در گوش میانی، انباشته شدن جرم گوش، آلرژی، وجود جسم خارجی در مجرای گوش و عفونت‌های گوش نیز می‌توانند احساس گرفتگی یا پری گوش ایجاد کنند.‎ در گرفتگی ناشی از تغییر فشار، بلعیدن یا خمیازه کشیدن به باز شدن شیپور استاش کمک می‌کند و با ورود هوا به گوش میانی، فشار دو طرف پرده گوش را متعادل می‌کند.‎

علائم باروتروما گوش

علائم باروترما گوش بسته به میزان اختلاف فشار و شدت آسیب ایجادشده می‌توانند از یک احساس خفیف و موقتی تا علائم شدیدتر متفاوت باشند.‎ بیشتر افراد تنها احساس پری، گرفتگی یا کاهش موقت شنوایی را تجربه می‌کنند؛ با این حال، در موارد شدیدتر ممکن است درد قابل‌توجه، وزوز گوش، سرگیجه یا حتی خونریزی از گوش ایجاد شود.‎ در جدول زیر، شایع‌ترین علائم باروترما و نشانه‌هایی که می‌توانند نشان‌دهنده شدت بیشتر مشکل باشند، آورده شده است.‎

اگر هنگام قورت دادن، صدای “پاپ” را در گوش خود می‌شنوید، این نشانه باز بودن شیپور استاش (eustachian tube) است. اگر این کانال مسدود بمانند، گوش میانی شما می‌تواند با مایع شفاف پر شود تا فشار هوا را متعادل کند. اگر شیپور استاش شما بسته باشد، این کانال نمی‌تواند تخلیه شود و ممکن است شکل شدیدتری از باروتروما را احساس کنید.

چه کسانی بیشتر در معرض گرفتگی گوش هستند؟

هر شرایطی که شیپور استاش را مسدود کند یا عملکرد آن را محدود کند، می‌تواند خطر ابتلا به گوش هواپیما را افزایش دهد. عوامل رایجی که احتمال ابتلا به باروتروما را افزایش می‌دهند عبارتنداز:

• کوچک بودن شیپور استاش مخصوصا در نوزادان و کودکان نوپا
• سرماخوردگی
• عفونت سینوسی
• تب یونجه (رینیت آلرژیک)
• عفونت گوش میانی (اوتیت میانی/otitis-media)
• خوابیدن در هواپیما در هنگام برخواستن و فرود

عوارض ناشی از گرفتگی گوش در هواپیما

گرفتگی گوش در هنگام پرواز معمولاً مشکل جدی‌ای نیست و با اقدامات پیشگیرانه قابل کنترل است. عوارض طولانی‌مدت به‌ندرت رخ می‌دهند و معمولاً زمانی بروز می‌کنند که مشکل شدید، مزمن یا همراه با آسیب به ساختارهای گوش میانی یا داخلی باشد.

ار جمله عوارض نادر گرفتگی گوش در هواپیما می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کم شنوایی دائمی
• وزوز گوش مداوم (مزمن)

جلوگیری از باروتروما گوش یا گرفتگی گوش ناشی از پرواز

نکات زیر می‌تواند برای جلوگیری از گرفتگی گوش ناشی از پرواز مفید باشند:

• هنگام صعود و فرود هواپیما خمیازه بکشید و آب دهان خود را قورت دهید؛ این کار کمک می کند کانال شیپور استاش باز شود و بهتر فشار هوا را متعادل کند. برای سهولت بلع و قورت دادن آب دهان، می‌توانید از آب نبات یا آدامس استفاده کنید.
• هنگام برخاستن هواپیما و فرود آن نخوابید؛ اگر در هنگام صعود و فرود بیدار باشید، می‌توانید تکنیک‌های مراقبت از خود را در زمانی که در گوش خود احساس فشار می کنید، انجام دهید.
•  در صورت امکان، هنگام سرماخوردگی، عفونت سینوسی، احتقان بینی یا عفونت گوش پرواز نکنید؛ همچین، اگر اخیرا جراحی گوش کرده‌اید، با پزشک خود در مورد زمان ایمن بودن سفر صحبت کنید.
•  اگر گرفتگی بینی دارید، حدود 30 دقیقه تا یک ساعت قبل از بلند شدن و فرود آمدن، از اسپری بینی ضد احتقاق استفاده کنید. با این حال از مصرف بیش از حد آن خودداری کنید، زیرا می‌تواند احتقان را افزایش دهد.
• از قرص‌های ضد احتقان با احتیاط استفاده کنید؛ این داروها که به صورت خوراکی هستند، اگر 30 دقیقه تا یک ساعت قبل از پرواز با هواپیما مصرف شوند، ممکن است مفید باشند. با این حال، اگر بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب یا فشار خون بالا دارید یا باردار هستید، از مصرف داروهای ضد احتقان خوراکی خودداری کنید.
• داروی ضد آلرژی مصرف کنید؛ اگر آلرژی دارید، داروی خود را حدود یک ساعت قبل از پرواز مصرف کنید.
• گوش گیرهای فیلتر دار را امتحان کنید؛ این گوش گیرها در هنگام صعود و فرود به آرامی فشار وارده بر پرده گوش را برابر می‌کنند. این گوش گیرها معمولا در داروخانه‌ها و فروشگاه لوازم پزشکی و کلینیک‌های گوش به فروش می‌رسند.

اما در نهایت بهترین راه برای کاهش فشار همچنان خمیازه کشیدن و قورت دادن آب دهان است! اگر مستعد ابتلا به باروترومای شدید هستید و مجبورید دائما با هواپیما پرواز کنید، ممکن است پزشک راه‌های درمانی دیگری پیشنهاد کند. همچنین، در صورت انجام اکسیژن‌درمانی با فشار بالا برای درمان زخم‌ها، پزشک می‌تواند لوله‌هایی در گوش قرار دهد که به تخلیه مایعات کمک کرده و تهویه گوش میانی را بهبود ببخشد. این لوله‌ها به تنظیم فشار هوا در گوش داخلی کمک می‌کنند.^{www.webmd.com}

کمک به کودکان برای جلوگیری از باروتروما

برای کمک به کودکان خردسال در هنگام پرواز، می‌توانید آن‌ها را تشویق به قورت دادن کنید؛ به نوزاد یا کودک خردسال در زمان صعود و فرود شیشه شیر یا پستانک بدهید تا بمکد، و توجه داشته باشید که هنگام نوشیدن، کودک در حالت نشسته باشد. کودکان بالای 4 سال می‌توانند با جویدن آدامس، نوشیدن از طریق نی یا دمیدن حباب در نی، فشار گوش را کاهش دهند؛ همچنین باید از مصرف داروهای ضداحتقان برای کودکان خردسال خودداری کنید، زیرا این داروها برای آن‌ها مناسب نیست.

پیشگیری از باروتروما در هنگام غواصی و شیرجه زدن در آب

اگر شناگر یا غواص هستید، این موارد را برای محافظت از گوش خود امتحان کنید:

• قبل از شیرجه زدن و هنگام پایین رفتن در آب، گوش‌های خود را در یک راستا زیر آب ببرید.
• برای آسان‌تر شدن برقراری تعادل دو گوش هنگام زیر آب رفتن، می‌توانید ابتدا با پا پایین بیایید.
• به بالا نگاه کنید. کشیدن گردن می‌تواند کانال‌های گوش را باز کند.
• اگر احساس درد کردید به آرامی به سطح برگردید. زیرا ادامه شیرجه می‌تواند به گوش شما آسیب برساند.
• اگر علائم سینوسی یا تنفسی فوقانی دارید، شیرجه نزنید.

درمان باروتروما گوش

در اکثر افراد، گرفتگی گوش ناشی از پرواز به طور طبیعی و با گذشت زمان بهبود می‌یابد! زمانی که این علائم بروز می‌کنند، روش‌های درمانی معمولاً بر تسکین درد و متعادل کردن فشار گوش تمرکز دارند. این درمان‌ها می‌توانند شامل استفاده از داروهای ضد درد، تنفس عمیق، یا اقدامات دیگر برای کمک به تنظیم فشار هوا در گوش باشند.^{www.mayoclinic.org}

داروهای مناسب برای درمان باروتروما گوش

پزشک ممکن است به شما توصیه کند که از داروهای زیر استفاده کنید:

• اسپری‌های ضد احتقان بینی
• ضد احتقان‌های خوراکی
• برای کاهش درد و ناراحتی، می‌توانید از یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی، مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن سدیم، یا مسکن‌‌های ضد درد مانند استامینوفن استفاده کنید.

درمان‌های خانگی برای درمان باروترما گوش

معمولاً همراه با درمان دارویی، پزشک به شما توصیه می‌کند که از مانور والسالوا استفاده کنید؛ برای انجام این کار، سوراخ‌های بینی و دهان خود را ببندید و به‌آرامی هوا را به پشت بینی خود وارد کنید، انگار که بینی خود را باد می‌کنید.‎ این کار می‌تواند به باز شدن شیپور استاش و متعادل شدن فشار دو طرف پرده گوش کمک کند.‎ بلعیدن، خمیازه کشیدن و جویدن آدامس نیز می‌توانند با تحریک باز شدن شیپور استاش، به کاهش احساس فشار و گرفتگی گوش کمک کنند.‎ در صورت بروز درد شدید یا تداوم علائم، بهتر است از انجام مکرر یا با فشار زیاد مانور والسالوا خودداری کرده و برای بررسی علت مراجعه کنید.‎