ارتباط قند خون و سرگیجه در افراد دیابتی

یکی از حالت‌هایی است که در اثر مشکلات گردش خون و شرایط قلبی، یا افت فشار خون به صورت ناگهانی رخ می‌دهد سرگیجه است؛ البته بین قند خون و سرگیجه نیز ارتباط مشخصی وجود دارد؛ به این معنا که حتی افزایش بیش از حد قند خون، می‌تواند چرخش سر را در بر داشته باشد! در هر حال، این حالت، باعث از دست دادن تعادل شده، و ممکن است زمین خوردن یا بیهوش شدن فرد را در پی داشته باشد.

بررسی‌های پزشکی نشان می‌دهند که سرگیجه در افراد دیابتی، یک نشانه مخصوص است! در واقع، افرادی که دیابت آن‌ها هنوز تشخیص داده نشده، و دچار بی‌تعادلی هستند، باید حتما برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنند. حتی افرادی که به دیابت نوع یک یا دو مبتلا هستند، باید گیجی و چرخش سر را جدی بگیرند. ارتباط قند خون و سرگیجه، با دو بیماری هیپرگلیسمی و هیپوگلیسمی توصیف می‌شود. صرف نظر از اینکه قند خون شما بالا باشد یا پایین، سرگیجه به وجود می‌آید! به همین دلیل، تشخیص علت آن به بررسی بیشتری نیاز دارد.

ارتباط قند خون و سرگیجه چیست؟

همه ما می‌دانیم که عواملی همچون افت فشار خون، کم خونی، کم آبی بدن، مشکلات قلبی، مصرف داروهای خاص، اختلالات گوش داخلی و ده‌ها مورد دیگر می تواند علت سرگیجه باشد؛ اما جالب است بدانید که سرگیجه در افراد دیابتی یک نشانه بسیار مهم است! اینکه چرا سرگیجه از علائم دیابت به حساب می‌آید، و ارتباط قند خون و سرگیجه چیست، در تحقیقات سال ۲۰۱۸ بررسی گردید. نتیجه این تحقیقات نشان داد که در افراد مبتلا به دیابت، چرخش سر می‌تواند یک نشانه از این بیماری باشد.

اگر قند خون افراد بیشتر از حد استاندارد باشد، هیپرگلیسمی نامیده می‌شود؛ اما حالتی که در آن قند خون پایین‌تر از مقدار عادی است، هیپوگلیسمی رخ می‌دهد. در هر دو حالت، چرخش سر یک نشانه به حساب می‌آید، که باید برای تشخیص نوع اختلال یا عامل محرک، آزمایش‌های بیشتری انجام گیرد.^{verywellhealth}

فردی که از بیماری دیابت خود مطمئن نیست ولی احتمال بروز دیابت در او زیاد است، سبکی سر را باید به عنوان یک نماد برای ابتلا به این بیماری تلقی کند! بررسی‌های بیشتر می‌تواند این موضوع را ارزیابی کرده، و وجود ارتباط قند خون و سرگیجه را تایید نماید. در حالت کلی، سرگیجه در افراد دیابتی، به یکی از دلایل زیر رخ می‌دهد:

• هیپرگلیسمی
• هیپوگلیسمی
• کم آبی بدن
• فشار خون
• مصرف داروها
• اختلال عملکرد دهلیزی

علت سرگیجه در بیماران هیپرگلیسمی چیست؟

در بیماران دیابتی، سرگیجه می‌تواند یکی از نشانه‌های هیپرگلیسمی یا افزایش بیش از حد قند خون باشد. افزایش سطح گلوکز باعث تغییر در تعادل مایعات و الکترولیت‌ها در بدن می‌شود و عملکرد مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهد، که در نتیجه احساس سبکی سر یا سرگیجه ایجاد می‌شود. علاوه بر این، هیپرگلیسمی مزمن می‌تواند باعث آسیب به رگ‌های خونی و اعصاب شود و جریان خون کافی به مغز را مختل کند، بنابراین سرگیجه در این بیماران ممکن است با خستگی، تاری دید و احساس ضعف عمومی همراه باشد.

اگر سرگیجه به طور مکرر یا شدید رخ دهد، کنترل دقیق قند خون، بررسی سطح الکترولیت‌ها و ارزیابی وضعیت قلب و عروق ضروری است. درمان معمولا شامل تنظیم داروهای دیابت، مصرف مایعات کافی و اصلاح سبک زندگی است تا قند خون در محدوده سالم حفظ شود و علائم کاهش یابد. در موارد شدید یا همراه با علائم دیگر مثل تپش قلب، تهوع یا گیجی شدید، باید سریعاً تحت نظر پزشک متخصص قرار گرفت.

از جمله علائم مهم در بیماران هیپرگلیسمی، می‌توان موارد زیر را نام برد:

• تشنگی شدید
• تاری دید
• احساس خستگی و ضعف شدید
• تکرر ادرار
• افزایش گرسنگی
• سردرد
• دل درد
• استفراغ
• کاهش وزن بدون دلیل مشخص

به طورکلی، در بسیاری از افراد نیز، افزایش ناگهانی قند خون پس از مصرف مواد شیرین می‌تواند باعث بروز سرگیجه و احساس سبکی سر شود. این حالت به‌ویژه در کسانی که حساسیت به تغییرات سریع قند خون دارند یا سابقه دیابت دارند، شایع‌تر است و دلیل آن تغییر ناگهانی سطح گلوکز است که می‌تواند تعادل مایعات و عملکرد مغز را تحت تاثیر قرار دهد و احساس گیجی ایجاد کند. بررسی دقیق واکنش بدن به افزایش قند خون و بروز سرگیجه بعد از خوردن شیرینی، می‌تواند به مدیریت بهتر علائم کمک کند.

پایین بودن قند خون و سرگیجه در هیپوگلیسمی

پایین بودن قند خون و سرگیجه نیز با یکدیگر ارتباط دارند. در واقع، هنگامی که قند خون فرد از ۷۰ میلی‌گرم در دسی لیتر پایین‌تر بیاید، شخص دچار چرخش سر می‌شود. برای درک بهتر ارتباط قند خون و سرگیجه در هیپوگلیسمی، باید تاثیر گلوکز بر روی مغز را در بررسی کنیم؛ پایین بودن قند خون، باعث کاهش گلوکز دریافتی مغز می‌گردد.

در چنین شرایطی، مغز به دلیل نداشتن گلوکز کافی، در عملکرد خود دچار مشکل می‌شود. این مساله، در نهایت، منجر به سردرگمی ذهنی و احساس گیجی خواهد شد. معمولا عدم تعادل ناشی از قند خون پایین، چه برای دیابت نوع ۱ و چه برای نوع ۲، رخ می‌دهد؛ حتی در افرادی که به دیابت مبتلا نیستند، کاهش قند خون و سرگیجه ناشی از آن، یک علامت برای هیپوگلیسمی به حساب می‌آید.

جدول مقایسه سرگیجه ناشی از هیپرگلیسمی و هیپوگلیسمی

برای راحتی شما عزیزان و درک بهتر تفاوت بین سرگیجه ناشی از هیپرگلیسمی و سرگیجه هیپوگلیسمی، جدول مقایسه ای زیر اماده شده است:

ویژگی	هیپرگلیسمی (قند خون بالا)	هیپوگلیسمی (قند خون پایین)
علت	افزایش بیش از حد گلوکز خون	کاهش شدید گلوکز خون
مکانیزم ایجاد سرگیجه	اختلال تعادل مایعات و الکترولیت‌ها، آسیب رگ‌های خونی و اعصاب	کمبود گلوکز مغز، کاهش انرژی مغزی
علائم همراه	خستگی، تاری دید، ضعف، تشنگی شدید، تکرر ادرار، سردرد، دل درد، استفراغ	ضعف، تعریق، سردرگمی، گیجی، لرزش، احتمال بیهوشی
درمان اولیه	مصرف مایعات، تنظیم انسولین و داروها، اصلاح سبک زندگی	مصرف ۱۵ گرم کربوهیدرات سریع‌الاثر، درمان ۱۵-۱۵، گلوکاگون در صورت نیاز

چگونه سرگیجه ناشی از قند خون بالا را درمان کنیم؟

بالا بودن قند خون و سرگیجه ناشی از آن، در افراد مبتلا به هیپرگلیسمی باید مدیریت شود. برای این کار، لازم است عوامل محرک چرخش سر را برطرف نمود؛ برای مثال، بهتر است:

• آب یا مایعات آبرسان را به مقدار کافی بنوشید تا گلوکز اضافی دفع شود
• پس از بررسی سطح گلوکز حرکات فیزیکی داشته باشید
• مصرف کنندگان انسولین حتما دوز مناسب آن را استفاده کنند تا سطح گلوکز کاهش پیدا کند

لازم است توجه کنید که افراد با سطح گلوکز بسیار بالا (۲۴۰ میلی‌گرم در دسی لیتر) ممکن است به دیابت کتواسیدوز (diabetes ketoacidosis (DKA)) مبتلا باشند؛ این حالت می‌تواند منجر به کمای دیابتی گردد. به همین دلیل، این بیماران حتما باید تحت مراقبت فوری پزشکی قرار گیرند. دقت کنید که ورزش و تحرک بدنی درباره افراد مبتلا به دیابت کتواسیدوز، می‌تواند قند خون را بالاتر ببرد.

درمان سرگیجه ناشی از قند خون پایین در افراد دیابتی

در افراد مبتلا به دیابت، کاهش شدید قند خون می‌تواند باعث سرگیجه و اختلال در تعادل شود. در چنین شرایطی مصرف حدود ۱۵ گرم کربوهیدرات سریع‌الاثر، مانند نصف فنجان آبمیوه معمولی، می‌تواند به افزایش سریع سطح گلوکز خون کمک کند و معمولا ظرف ۱۵ دقیقه اثر خود را نشان می‌دهد. اگر پس از این مدت قند خون همچنان کمتر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر باقی بماند، باید این روش دوباره تکرار شود؛ این رویکرد به عنوان درمان «۱۵-۱۵» شناخته می‌شود. در مواردی که این درمان اثرگذار نباشد، استفاده از دوز مناسب گلوکاگون توصیه می‌شود و اگر بیمار حتی به گلوکاگون نیز پاسخ ندهد، دریافت مراقبت‌های پزشکی فوری ضروری است.

چه زمانی باید برای درمان سرگیجه به پزشک مراجعه کرد؟

با توجه به ارتباط قند خون و سرگیجه، باید به محض تجربه چرخش سر یا احساس گیجی، حتما این مساله را با یک پزشک متخصص در میان بگذارید. مخصوصا اگر چرخش سر و عدم تعادل شما، به صورت دائمی بوده و به راحتی از بین نرود. مراجعه به پزشک متخصص، باعث می‌شود تا دیابت احتمالی شما تشخیص داده شده و کنترل گردد.

نکته دیگر اینکه، عدم تعادل کافی، می‌تواند باعث سقوط و زمین خوردن گردد؛ که این مساله نیز به نوبه خود، خطراتی را در پی دارد. این حالت، به طور خاص برای افراد با استخوان‌های ضعیف، باعث شکستگی شدید و آسیب‌های جسمانی خواهد شد. بنابراین لازم است در صورت بروز حالت‌های سبکی سر و گیجی، حتما علت این مساله را پیگیری نمایید.

در مطالعه‌ای منتشر شده در ژورنال Physical Therapy آمده که اختلال عملکرد سیستم دهلیزی در افراد دیابتی حتی تا ۷۰ درصد بیشتر از افراد غیر دیابتی دیده شده است؛ این امر ارتباط مستقیمی دارد با افزایش خطر زمین‌خوردن و ناپایداری تعادلی در این بیماران.

علل غیر دیابتی سرگیجه کدامند؟

تا اینجا ارتباط قند خون و سرگیجه را توضیح دادیم؛ و مشخص شد که بالا بودن یا پایین آمدن قند خون، در هر حال، می‌تواند منجر به چرخش سر شود. اما غیر از هیپرگلیسمی و هیپوگلیسمی، عوامل دیگری نیز وجود دارند، که می‌توانند باعث احساس گیجی و چرخش سر شوند. از جمله این عوامل، می‌توان به کم آبی و گرمازدگی اشاره کرد.

در حالت کلی، می‌توان ادعا نمود که سرگیجه، یک نشانه مربوط به بیماری‌های جدی برای افراد دیابتی و غیر دیابتی است؛ از این رو، لازم است علت آن را پیگیری نمود. در واقع، این حالت می‌تواند به یکی از اختلالات زیر مرتبط باشد:

• وجود اختلال در گردش خون یا ابتلا به بیماری‌های قلبی و فشار خون
• نوروپاتی محیطی
• مشکلات گوش داخلی؛ ناشی از احتقان، تجمع مایعات و عفونت
• میگرن
• بیماری‌های مغز و اعصاب؛ مانند پارکینسون یا مولتیپل اسکلروزیس
• ابتلا به اختلالات اضطرابی؛ مانند حملات پانیک یا آگورافوبیا
• کم خونی شدید
• عوارض جانبی مصرف برخی از داروها که فشار خون را کاهش می‌دهند

برای درمان هر یک از این اختلالات، لازم است به متخصص مربوط مراجعه نمود. برای مثال، در سرگیجه مرتبط با بیماری گوش داخلی، حتما باید یک متخصص گوش، حلق و بینی، مجرای گوش شما را بررسی و معاینه کند. کلینیک گوش تهران، تمامی خدمات مرتبط با معاینه گوش و بررسی علت سرگیجه را به بیماران ارائه می‌دهد.

آیا سرگیجه ناشی از نوسان قند خون کشنده است؟

همانطور که گفته شد، سرگیجه در افراد دیابتی اغلب ناشی از نوسانات قند خون است و می‌تواند هشداردهنده باشد. کاهش شدید قند خون (هیپوگلیسمی) می‌تواند باعث ضعف، تعریق، تپش قلب و سرگیجه شود و در صورت درمان نشدن ممکن است به بیهوشی و حتی کما منجر شود. از سوی دیگر، افزایش شدید قند خون (هیپرگلیسمی) هم می‌تواند عملکرد مغز و سیستم عصبی را مختل کند و در موارد شدید خطر بروز کما و مشکلات جدی‌تر را به همراه داشته باشد.

به همین دلیل، سرگیجه ناشی از نوسان قند خون باید جدی گرفته شود، زیرا در شرایط شدید می‌تواند جان بیمار را تهدید کند. کنترل منظم قند خون، مصرف مناسب کربوهیدرات سریع‌الاثر در کاهش قند و مراجعه سریع به پزشک در صورت تکرار یا تشدید علائم، راهکارهایی حیاتی برای پیشگیری از عوارض جدی و حفظ سلامت فرد هستند.