سرگیجه طیف وسیعی از احساسات را در بر میگیرد؛ از بیثباتی و بیحالی گرفته تا احساس چرخش محیط یا نزدیک به غش کردن. اغلب افراد دستکم یکبار این احساس را تجربه کردهاند و در بیشتر موارد، سرگیجه نشانهای جدی نیست؛ بروز آن معمولاً به یک بیماری زمینهای وابسته است. به همین دلیل، درمان مؤثر سرگیجه در گرو شناخت دقیق علت زمینهای آن است و با درمان همان بیماری، این احساس در اغلب موارد برطرف میشود.
سرگیجه در زنان میتواند به دلایل خاصی مانند تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی، بارداری، یا یائسگی رخ دهد؛ این تغییرات هورمونی ممکن است بر سیستم تعادل بدن تأثیر گذاشته و سرگیجه ایجاد کنند! همچنین، کمخونی ناشی از قاعدگی یا کمبود آهن میتواند یکی دیگر از عوامل مؤثر باشد. هرچند که سرگیجه میتواند ناشی از بیماری های دیگری مثل منییر، BPPV و… نیز باشد. درمان سرگیجه زنان وابسته به علت آن است؛ برای مثال، اگر کمخونی علت باشد، مصرف مکملهای آهن یا تغییر رژیم غذایی توصیه میشود! همچنین، مدیریت استرس و اصلاح وضعیت هورمونی با مشاوره پزشکی میتواند به کاهش علائم کمک کند.
جدول شایعترین علل سرگیجه در زنان و ویژگیهای هرکدام:
| علت | ویژگیها / علائم شاخص | چرا در زنان شایعتر است؟ |
|---|---|---|
| کمخونی | سبکی سر، خستگی، رنگپریدگی، تپش قلب | قاعدگی، بارداری و کمبود آهن |
| افت فشار خون ارتواستاتیک | سرگیجه هنگام بلند شدن، تاری دید لحظهای | حجم خون کمتر، تغییرات هورمونی |
| اضطراب / پانیک | تنگی نفس، تپش قلب، سرگیجه ناگهانی | حساسیت بیشتر به استرس و نوسانات هورمونی |
| بیماریهای گوش داخلی (منییر، BPPV، التهاب دهلیزی) | چرخش محیط، عدم تعادل، تهوع | تأثیرپذیری بیشتر از تغییرات هورمونی |
| آریتمی قلبی | سرگیجه ناگهانی، ضعف، بیهوشی | تفاوتهای هورمونی و وزن کمتر |
| بارداری / شیردهی | بیحالی، افت قند خون، فشار خون پایین | افزایش نیاز تغذیهای و تغییرات شدید هورمونی |
علت سرگیجه در زنان چیست؟
شرایط و اختلالاتی که در هر نقطه از بدن زنان اتفاق میافتاد، میتواند زمینه ساز سرگیجه در زنان شود؛ در بسیاری از این موقعیتها، زنان علاوه بر احساس چرخش یا عدم تعادل، ممکن است الگوهای متفاوتی از سرگیجه را تجربه کنند که شدت و نشانههای آن با یکدیگر تفاوت دارند. این تفاوتها معمولاً به نوع درگیری سیستم تعادلی، شرایط هورمونی یا وضعیت عمومی بدن وابسته است و میتواند سرنخ مهمی برای تشخیص صحیح باشد. در واقع، انواع سرگیجه هرکدام منشأ و ویژگیهای خاص خود را دارند؛ از سرگیجههای موقعیتی گرفته تا نوعی که با التهاب گوش یا افت فشار همراه میشود. شناخت این تفاوتها به درک بهتر علت سرگیجه در زنان کمک میکند.
مشکلات گوش داخلی
به طور عمده اکثر بیماریهای گوش داخلی و مغز دارای علائم سرگیجه هستند؛ گاهی اوقات عفونت یا مشکلات عصبی در زنان میتواند علت سرگیجه ناگهانی باشد. در صورتی که سرگیجه در زنان به صورت چرخش کاذب محیط اطراف باشد؛ ممکن است ناشی از ابتلا به بیماریهای گوش داخلی باشد. برخی از این بیماریها عبارتند از:
- عفونت در ناحیه گوش داخلی؛ مانند لابیرنتیت(labyrinthitis) یا نوریت دهلیزی.
- سرگیجه موضعی حملهای خوش خیم (BPPV)؛ وضعیتی که در آن حرکات خاصی از سر باعث ایجاد احساس چرخش میشود.
- بیماری منییر(menieres-disease)
- میگرن
افت فشار خون ارتواستاتیک
در شرایطی که فشار خون بیمار در هنگام تغییر موقعیت از حالت خوابیده به نشسته و برخاستن از حالت نشسته و خوابیده کاهش یابد، به معنی ابتلای بیماری به افت فشار خون ارتواستاتیک میباشد. مدت زمان افت فشار خون در این حالت کوتاه است زیرا بدن به سرعت فشار خون بیمار راتنظیم خواهد کرد. با این حال این اختلال ممکن است در افراد مسن بیشتر طول بکشد و با سرگیجه همراه باشد.
کم خونی
در کمخونی، سطح هموگلوبین کاهش مییابد و بدن نمیتواند اکسیژن کافی را به بافتها، بهویژه مغز، برساند. زنان به دلیل قاعدگی، بارداری و کمبودهای تغذیهای بیشتر در معرض این مشکل قرار میگیرند. زمانی که اکسیژنرسانی مختل میشود، فرد احساس سبکی سر، تاری دید لحظهای و حتی عدم تعادل را تجربه میکند. این وضعیت معمولاً با خستگی، رنگپریدگی و تپش قلب همراه است و در فعالیتهای روزمره شدت بیشتری پیدا میکند. درمان صحیح کمخونی اغلب باعث کاهش قابلتوجه سرگیجه میشود.
آریتمی و سایر مشکلات قلبی
آریتمی اصطلاحی است که برای ضربان نامنظم قلب بیان میشود. ضربان قلب اگر خیلی تند و یا خیلی کند یا نامنظم باشد میتواند شرایط سلامت بیمار را به خطر اندازد. آریتمی اکسیژن رسانی به سلولهای مغزی را دچار اختلال میکند. درنتیجه، کاهش جریان خون منجر به ضعف و سرگیجه خواهد شد.
در بسیاری از موارد، زنانی که دچار آریتمی یا سایر مشکلات قلبی هستند، سرگیجه را بهصورت ناگهانی و بدون هشدار اولیه تجربه میکنند. این حالت معمولاً زمانی رخ میدهد که جریان خون بهطور غیرمنتظره دچار افت میشود و مغز برای چند لحظه اکسیژن کافی دریافت نمیکند. چنین الگوهایی میتواند به درک بهتر علت سرگیجه ناگهانی کمک کند؛ وضعیتی که با شروع سریع و شدت متغیر بروز میکند و معمولاً نیازمند بررسی دقیقتری است.
اضطراب
اضطراب و تنشهای طولانیمدت میتوانند سیستم عصبی را بهشدت درگیر کنند و موجب ایجاد الگوهای تنفسی ناسالم مانند تنفس سطحی یا تند شوند. این نوع تنفس باعث کاهش دیاکسیدکربن خون شده و نهایتاً احساس سرگیجه و عدم تمرکز ایجاد میکند. در زنان، تغییرات هورمونی نیز حساسیت به اضطراب را افزایش میدهد و احتمال بروز این علائم را بیشتر میکند. در حملات پانیک، سرگیجه معمولاً بهصورت ناگهانی و همراه با تپش قلب، تعریق و احساس بیقراری بروز میکند و میتواند بسیار آزاردهنده باشد.
مطالعهای روی ۴۷۱ زن در سنین ۴۰ تا ۶۵ سال نشان داده است که تجربهی سرگیجه در این گروه با عوامل مختلفی مورد بررسی قرار گرفته است، اما یافتههای تحلیل رگرسیون لجستیک مشخص کرد که تنها علائم اضطراب بهطور مستقل با بروز سرگیجه مرتبط است. در این مطالعه، نسبت شانس این ارتباط ۱.۱۴ و بازه اطمینان ۹۵٪ آن ۱.۰۸ تا ۱.۲۰ گزارش شده است، که نشان میدهد مدیریت اضطراب میتواند نقش مهمی در کاهش سرگیجه در زنان پیشو پسیائسگی داشته باشد.
مصرف داروهای خاص
برخی داروها مستقیماً بر سیستم عصبی یا تنظیم فشار خون اثر میگذارند و همین موضوع باعث بروز سرگیجه میشود. داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب، ضد فشار خون، آنتیهیستامینها و حتی برخی آنتیبیوتیکها میتوانند چنین عوارضی داشته باشند. زنان بهدلیل وزن کمتر یا حساسیت بالاتر به تغییرات هورمونی ممکن است نسبت به این عوارض واکنش بیشتری نشان دهند. مصرف همزمان چند دارو نیز احتمال بروز سرگیجه را افزایش میدهد. آگاهی از عوارض دارو و مشورت با پزشک در زمان بروز این علائم اهمیت زیادی دارد.
بارداری و شیردهی
برخی از زنان در هنگام باردای و یا شیردهی دچار سرگیجه میشوند. در دوران بارداری به علت حمل جنین و در دوران شیردهی به خاطر تولید شیر، فشار خون و قند خون کاهش مییابد. همچنین مادر ممکن است دچار کمبود آهن شود. این شرایط اکسیژن رسانی را به مغز مختل میکند؛ به همین منظور بروز سرگیجه در بارداری، بسیار رایج است!How to Handle Dizziness During Pregnancy (nationwidechildrens.org)
اگر سرگیجه در بیماران به صورت عدم تعادل و پایداری بدون احساس ضعف و یا چرخش احساس شود. احتمالا دلایل بیشتر وجود خواهد داشت. این احتمال وجود دارد که از مشکلات اندامها و سیستمهای مختلف بدن مانند گوش، مغز، سیستم عصبی و وضعیت کلی سلامت بیمار سرچشمه گیرد و یا از مصرف بیش از حد الکل، مواد مخدر خیابانی و داروهای مختلف باشد.
اگر یکی از این نشانهها را در خود میبینید، میتوانید از طریق فرم زیر «درخواست مشاوره» با پزشک متخصص را ثبت کنید تا علت دقیق مشخص شود.
درخواست مشاوره رایگان
برای مشاوره رایگان توسط مشاورین ما فرم زیر را پر کنید.
سرگیجه در زنان با چه علائمی همراه است؟
سرگیجه بهتنهایی معمولاً برای تشخیص علت بیماری کافی نیست و پزشک همیشه علائم همراه را نیز بررسی میکند. برای مثال، سرگیجهای که با تهوع، بیحالی یا تاری دید همراه است، ممکن است منشأ متفاوتی نسبت به سرگیجهای داشته باشد که با تپش قلب، کاهش شنوایی یا احساس چرخش محیط اطراف بروز میکند. به همین دلیل، توجه به نشانههای همراه میتواند به تشخیص سریعتر علت اصلی و انتخاب درمان مناسب کمک کند. در ادامه، شایعترین علائمی را که ممکن است همزمان با سرگیجه در زنان دیده شوند، بررسی میکنیم.
سرگیجه و حالت تهوع در زنان
سرگیجه و حالت تهوع همزمان در زنان، میتواند به دلایل متعددی مرتبط با تغییرات هورمونی و وضعیتهای خاص جسمی رخ دهد! یکی از علتهای رایج تغییرات هورمونی مرتبط با قاعدگی، بارداری، یا یائسگی است که میتواند بر سیستم تعادل و دستگاه گوارش تأثیر بگذارد؛ بهخصوص در دوران بارداری، بهویژه سه ماهه اول، نوسانات هورمونی میتواند منجر به سرگیجه و حالت تهوع شود.
کمخونی ناشی از خونریزی قاعدگی، یا کمبود مواد مغذی مانند آهن نیز میتواند عامل مؤثر باشد! همچنین، افت قند خون، میگرن هورمونی، یا استرس زیاد نیز ممکن است به این علائم منجر شود؛ درمان بر اساس علت اصلی انجام میشود و ممکن است شامل اصلاح تغذیه، مدیریت هورمونی، یا استفاده از مکملها و داروهای مناسب باشد.
سرگیجه و بی حالی در زنان
زمانی که سرگیجه همراه با بی حالی باشد، میتوان علاوه بر موارد قبلی، دلایل دیگری را نیز ذکر نمود! یکی از این عوامل سرگیجه و بیحالی در زنان، مشکلات تیروئید است؛ بهطوری که هم کمکاری و هم پرکاری تیروئید میتواند به این علائم منجر شود. همچنین، عفونتهای گوش داخلی یا مشکلات مربوط به سیستم تعادل گوش میتواند باعث سرگیجه شود. برخی از داروها، بهویژه داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب، و داروهای فشار خون، نیز ممکن است این علائم را ایجاد کنند.
علاوه بر این، مشکلات قلبی عروقی، مانند نارسایی قلبی یا مشکلات ریتم قلب، میتواند به کاهش جریان خون به مغز و در نتیجه سرگیجه و بیحالی منجر شود.
سرگیجه همراه با تاری دید
همزمانی سرگیجه و تاری دید در زنان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و نباید نادیده گرفته شود. افت فشار خون، کاهش قند خون، کمآبی بدن، میگرن، کمخونی و برخی بیماریهای عصبی از شایعترین علل این وضعیت هستند. اگر تاری دید تنها چند ثانیه طول بکشد و با تغییر وضعیت بدن ایجاد شود، ممکن است به افت فشار خون مرتبط باشد. اما در صورتی که این علامت بهطور ناگهانی، مکرر یا همراه با اختلال در تکلم، ضعف اندامها یا سردرد شدید بروز کند، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
سرگیجه همراه با تپش قلب در زنان
تپش قلب همراه با سرگیجه معمولاً نشان میدهد که خونرسانی یا اکسیژنرسانی به مغز بهطور موقت دچار اختلال شده است. این وضعیت ممکن است در اثر اضطراب، حملات پانیک، کمخونی، افت فشار خون، کمآبی بدن یا آریتمیهای قلبی ایجاد شود. اگر تپش قلب با درد قفسه سینه، تنگی نفس، غش یا احساس ضعف شدید همراه باشد، باید هرچه سریعتر توسط پزشک ارزیابی شود. تشخیص علت اصلی با بررسی شرح حال، معاینه و در صورت نیاز انجام آزمایشها و نوار قلب امکانپذیر است.
علت سرگیجه در زنان جوان
سرگیجه در زنان جوان اغلب به عوامل مرتبط با سبک زندگی، تغییرات هورمونی یا برخی مشکلات قابل درمان مربوط میشود. افت فشار خون هنگام بلند شدن ناگهانی، کمآبی بدن، خونریزیهای قاعدگی و کمخونی از شایعترین دلایل این مشکل هستند. علاوه بر این، حذف وعدههای غذایی، رژیمهای لاغری سخت و افت قند خون نیز میتوانند باعث احساس سبکی سر یا عدم تعادل شوند. اگر سرگیجه بهطور مکرر تکرار شود، لازم است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
استرس، اضطراب و کمبود خواب نیز از عواملی هستند که میتوانند عملکرد طبیعی سیستم عصبی را تحت تأثیر قرار داده و سرگیجه را تشدید کنند. در برخی زنان جوان، بیماریهای گوش داخلی، میگرن یا عوارض مصرف بعضی داروها نیز در بروز این علامت نقش دارند. چنانچه سرگیجه با علائمی مانند تپش قلب، غش، اختلال بینایی، کاهش شنوایی یا سردرد شدید همراه باشد، مراجعه به پزشک برای تشخیص دقیق و شروع درمان مناسب ضروری است.
کمبود کدام ویتامین باعث سرگیجه در زنان میشود؟
کمبود برخی ویتامینها و مواد معدنی میتواند عملکرد طبیعی مغز، اعصاب و سیستم تعادل را مختل کرده و زمینهساز سرگیجه شود. این مشکل در زنانی که رژیم غذایی محدود، خونریزی قاعدگی شدید، بارداری یا بیماریهای گوارشی دارند، بیشتر دیده میشود. تشخیص علت تنها بر اساس علائم امکانپذیر نیست و در بسیاری از موارد، انجام آزمایش خون برای بررسی کمبودهای تغذیهای ضروری است.
شایعترین کمبودهای مرتبط با سرگیجه عبارتاند از:
- ویتامین B12: کمبود این ویتامین باعث اختلال در عملکرد اعصاب، احساس عدم تعادل، بیحسی اندامها و گاهی سرگیجه میشود.
- آهن: کاهش ذخایر آهن و کمخونی فقر آهن، اکسیژنرسانی به مغز را کاهش داده و یکی از رایجترین علل سرگیجه در زنان، بهویژه در سنین باروری است.
- ویتامین D: اگرچه ارتباط آن مستقیم نیست، اما کمبود شدید ویتامین D با ضعف عضلانی، اختلال تعادل و افزایش احتمال زمین خوردن همراه است.
- فولات (ویتامین B9): کمبود فولات نیز میتواند به کمخونی منجر شود و در برخی زنان احساس سرگیجه و خستگی مداوم ایجاد کند.
چه آزمایشاتی برای تشخیص سرگیجه زنان انجام میشود؟
در ابتدا، پزشک با پرسش سوالاتی از علائم و احساس شما در حین سرگیجه معاینه را شروع خواهد کرد. نوع وصف سرگیجه برای پزشک بسیار اهمیت دارد. علت سرگیجه از روی سایر علائم و نتیجه آزمایشات مختلف، مشخص میشود. از متداولترین آزمایشات تشخیصی میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- تست شنوایی (audiometry)
- آزمایش خون؛ به عنوان مثال، برای آزمایش کم خونی
- اسکن تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یا توموگرافی کامپیوتری (CT) اسکن
- تستهای تخصصی برای عملکرد و تعادل گوش داخلی
- آزمایشات قلب؛ همانند نوار قلب (الکتروکاردیوگرام یا ECG)، اسکن اولتراسوند قلب (اکوکاردیوگرام) یا مانیتور قلب
درمان سرگیجه زنان به چه صورت است؟
درمان سرگیجه در زنان به علت بیماری زمینهای آن وابسته است؛ بنابراین برای درمان این احساس ناخوشایند ابتدا باید علت سرگیجه مشخص شود! سپس با درمان بیماری زمینهای، علائم آن نیز رفع خواهد شد. زنانی که سرگیجه را تجربه میکنند، اغلب احساس سبکی سر و سقوط دارند؛ این شرایط در صورت نشستن و یا دراز کشیدن بهبود مییابد. احساس سرگیجه به صورت مکرر یا تحریک سرگیجه با برخی از عوامل نشان دهنده بیماری میباشد. مراجعه به پزشک و اقدام برای درمان بیماری باید اولیت شما باشد. هنگام مراجعه به پزشک بهتر است، توضیح دقیقی درباره با احساس سرگیجه ارائه دهید.
اگر سرگیجه شما با احساس پری در گوش، وزوز یا عدم تعادل هنگام حرکت سر همراه میشود، همین امروز از طریق رزرو ویزیت تخصصی وضعیت گوش خود را بررسی کنید.
چه زمانی سرگیجه در زنان خطرناک است؟
بیشتر موارد سرگیجه به علت مشکلاتی مانند افت فشار خون، کمآبی بدن یا اختلالات گوش داخلی ایجاد میشوند و با درمان مناسب برطرف خواهند شد. با این حال، گاهی سرگیجه میتواند نشانه یک بیماری جدی در مغز، قلب یا سیستم عصبی باشد و نباید نادیده گرفته شود. تشخیص بهموقع این علائم هشداردهنده، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی دارد.
در صورت مشاهده هر یک از شرایط زیر، مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس ضروری است:
- سرگیجه همراه با ضعف یا بیحسی یک سمت بدن؛ میتواند از علائم سکته مغزی باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
- اختلال در گفتار، بینایی یا راه رفتن؛ این علائم ممکن است نشاندهنده درگیری مغز یا سیستم عصبی مرکزی باشند
- درد قفسه سینه، تپش قلب شدید یا غش؛ احتمال وجود آریتمی یا سایر بیماریهای قلبی را مطرح میکند.
- سردرد بسیار شدید یا ناگهانی؛ بهویژه اگر همراه با سرگیجه باشد، باید از نظر خونریزی مغزی یا سایر مشکلات جدی بررسی شود.
