علت کم شنوایی ناگهانی و روش های درمان آن

کم‌شنوایی حسی‌عصبی ناگهانی (SSHL) به کاهش ناگهانی حداقل ۳۰ دسی‌بل شنوایی در سه فرکانس متوالی گفته می‌شود که معمولاً طی کمتر از ۷۲ ساعت ایجاد می‌شود و ممکن است با وزوز گوش، احساس پری یا گرفتگی گوش و سرگیجه همراه باشد.‎ علت دقیق آن در بیشتر بیماران ناشناخته باقی می‌ماند، اما عوامل متعددی مانند عفونت‌های ویروسی، تومورها، ضربه به سر و در مواردی مصرف برخی داروها یا آفت‌کش‌ها می توانند باعث بروز این مشکل شوند.‎ گاهی نیز کاهش شنوایی ناگهانی نشانه‌ای از بیماری‌های زمینه‌ای مانند بیماری منییر یا تومور عصب شنوایی است.

خبر خوب این است که، امروزه‎ روش‌های درمانی مناسبی مانند کورتیکواستروئید خوراکی، تزریق داخل‌گوشی کورتیکواستروئید، و در برخی موارد اکسیژن‌درمانی هایپرباریک، برای رفع آن وحود دارد. این عارضه نسبتاً نادر بوده و سالانه در حدود ۵ تا ۲۷ نفر از هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر رخ می‌دهد؛ اما نکته مهم این‌جاست که اگر درمان ظرف ۷ تا ۱۴ روز اول آغاز شود، نزدیک به ۶۵ درصد بیماران بهبود کامل یا نسبی شنوایی خود را تجربه می‌کنند.‎

علت کم شنوایی ناگهانی چیست؟

کم‌شنوایی ناگهانی که به عنوان یکی از بیماری های گوش داخلی شناخته می‌شود، همیشه یک علت مشخص و واحد ندارد و عوامل مختلفی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.‎ برخی موارد مانند جرم گوش یا آسیب‌های گوش، باعث کاهش شنوایی انتقالی می‌شوند، در حالی که عفونت‌ها، بیماری‌های گوش داخلی، اختلالات ایمنی، تومورها و برخی داروها می‌توانند با کاهش شنوایی حسی‌عصبی مرتبط باشند.‎ شناسایی علت، برای انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.‎

از جمله دلایل کم شنوایی ناگهانی، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

1. جرم گوش در مجرای گوش؛ کاهش شنوایی ناگهانی نیز ممکن است به دلیل تجمع جرم گوش در مجرای گوش رخ دهد. این مورد یک کاهش شنوایی حسی عصبی ناگهانی نیست، بلکه یک کم شنوایی انتقالی موقت است که معمولاً با برداشتن جرم گوش به راحتی توسط پزشک قابل درمان است.
2. عفونت‌های ویروسی؛ برخی از بیماران مبتلا به SSHL گزارش می دهند که ظرف یک ماه قبل از کاهش شنوایی از عفونت دستگاه تنفسی فوقانی رنج می‌بردند. چه ویروسی باعث کم شنوایی ناگهانی می‌شود؟ ویروس‌های مرتبط با کم شنوایی ناگهانی شامل اوریون، سرخک، سرخجه و همچنین مننژیت، سیفلیس و ایدز و بسیاری دیگر هستند.
3. تومورها؛ انواع تومورها در گوش، خوش خیم و بدخیم، ممکن است باعث SSHL شوند.
4. ضربه به سر؛ ضربه به سر که بر سلول‌های مو در گوش، پرده گوش یا استخوان‌ها تأثیر می گذارد. بازیابی شنوایی پس از افت شنوایی که در اثر ضربه به سر ایجاد شده است را می‌توان تا حدی یا حتی به طور کامل انتظار داشت.
5. اختلالات ایمونولوژیک؛ اختلالات عروقی که جریان خون را در گوش مختل می‌کند.
6. ناهنجاری‌های رشدی؛ اختلالات ایدیوپاتیک، مانند مولتیپل اسکلروزیس، بیماری منییر و غیره.
7. داروها و آفت کش‌ها؛ برخی داروهای تجویزی و سوء مصرف مزمن مسکن‌ها ممکن است باعث کاهش شنوایی ناگهانی شود. آفت کش هایی مانند مالاتیون و متوکسی کلر با کاهش شنوایی ناگهانی در هر دو گوش (کاهش شنوایی ناگهانی دو گوش) مرتبط هستند.

اگر فکر می کنید که ممکن است دچار کم شنوایی ناگهانی شوید، توصیه می کنیم شنوایی خود را توسط یک متخصص شنوایی شناس معاینه کنید.

 کم شنوایی ناگهانی به دلیل سکته گوش

سکته گوش اصطلاحی رایج برای نوعی کاهش ناگهانی شنوایی حسی‌عصبی است که احتمال می‌رود در برخی موارد به دلیل اختلال ناگهانی در خون‌رسانی گوش داخلی ایجاد شود.‎ گوش داخلی برای عملکرد طبیعی سلول‌های شنوایی و عصب شنوایی به اکسیژن و جریان خون کافی نیاز دارد.‎ اگر خون‌رسانی این ناحیه مختل شود، سلول‌های حساس حلزون گوش ممکن است دچار آسیب شوند و در نتیجه، شنوایی به‌طور ناگهانی کاهش پیدا کند.‎ این حالت معمولاً در یک گوش رخ می‌دهد و ممکن است با وزوز گوش، احساس پری گوش یا سرگیجه همراه باشد.‎

علل ثانویه کم شنوایی ناگهانی

کاهش شنوایی ناگهانی گاهی می‌تواند نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای باشد که نیاز به بررسی و درمان اختصاصی دارد.‎ از جمله این عوامل می‌توان به بیماری منییر (اختلال در حجم و فشار مایع گوش داخلی)، بیماری خودایمنی گوش داخلی (حمله اشتباه سیستم ایمنی به بافت‌های گوش داخلی) و تومور عصب شنوایی (نوروم آکوستیک) اشاره کرد.‎ در چنین شرایطی، تشخیص علت اصلی تنها با توجه به علائم امکان‌پذیر نیست و ممکن است انجام آزمایش‌های شنوایی، معاینه تخصصی و تصویربرداری مانند MRI برای تعیین علت و انتخاب درمان مناسب ضروری باشد.‎

آیا ورزش میتواند باعث کم شنوایی ناگهانی شود؟

همانطور که گفته شد علل مختلفی می‌توانند در بروز این وضعیت نقش داشته باشد؛ اما برخی افراد ممکن است نگران باشند که فعالیت‌های ورزشی شدید، مانند بدنسازی، نیز بتوانند منجر به کاهش شنوایی ناگهانی شوند. در پاسخ به این سوال، باید گفت که به طور کلی بدنسازی معمولاً باعث کاهش شنوایی نمی‌شود، اما تمرینات سنگین و نادرست می‌توانند فشار زیادی به گوش‌ها و سیستم شنوایی وارد کنند.

نحوه تشخیص کم شنوایی ناگهانی

پزشک معمولاً با پرسیدن تعدادی سؤال از شما شروع می‌کند. برای مثال کم شنوایی از چه زمانی شروع شد؟ علائم چیست؟ آیا در معرض صدا بوده‌اید؟ آیا یک بیماری قبلی (مثلاً دیابت) دارید؟ چه داروهایی مصرف می‌کنید؟ آیا بیمار استرس دارید؟

سپس گوش با استفاده از اتوسکوپ به صورت بصری مورد بررسی قرار می گیرد تا اطمینان حاصل شود که افت شنوایی نتیجه انسداد مجرای گوش یا آسیب پرده گوش نیست. روش‌های دیگر ممکن است به صلاحدید پزشک اعمال شود. آزمایش‌های شنوایی مختلف ممکن است برای آزمایش حس تعادل بیمار انجام شود و همچنین فشار خون اندازه‌گیری شود. هیچ کدام از این معاینات دردناک نیستند.

آیا کم شنوایی ناگهانی قابل درمان و بهبود است؟

بله، در بسیاری از بیماران مبتلا به کم‌شنوایی حسی‌عصبی ناگهانی، امکان بازگشت بخشی یا تمام شنوایی وجود دارد و گاهی بهبود خودبه‌خودی نیز رخ می‌دهد.‎ بااین‌حال، نباید منتظر بهبود خودبه‌خودی ماند؛ زیرا شروع سریع ارزیابی و درمان می‌تواند شانس بازیابی شنوایی را افزایش دهد. بیشترین میزان بهبود معمولاً در هفته‌های ابتدایی پس از شروع علائم اتفاق می‌افتد.‎ شدت اولیه کم‌شنوایی، سن بیمار، وجود سرگیجه و میزان آسیب گوش داخلی از عوامل مؤثر بر پیش‌آگهی هستند.‎ به‌طور کلی، کم‌شنوایی شدیدتر و همراهی آن با سرگیجه با احتمال کمتر بهبودی کامل همراه است.‎

بهترین روش های درمان کم شنوایی ناگهایی

درمان کم‌شنوایی ناگهانی به علت، شدت کاهش شنوایی، مدت‌زمان سپری‌شده از شروع علائم و وضعیت گوش داخلی بستگی دارد.‎ از آنجا که کم‌شنوایی حسی‌عصبی ناگهانی (SSHL) یک وضعیت زمان‌حساس است، مهم‌ترین اقدام، مراجعه سریع به متخصص گوش و حلق و بینی و انجام تست شنوایی برای تأیید نوع و شدت کم‌شنوایی است.‎ پزشک در مرحله اول باید مشخص کند که کاهش شنوایی واقعاً حسی‌عصبی است یا عواملی مانند جرم گوش و مشکلات گوش میانی باعث آن شده‌اند.‎

در ادامه توضیحات بیشتری در مورد هر یک از روش هایی درمانی در اختیار شما قرار میدهیم.

درمان با کورتیکواستروئیدها؛ درمان اصلی SSHL

کورتیکواستروئیدها یا داروهای استروئیدی، رایج‌ترین درمان پزشکی برای کم‌شنوایی حسی‌عصبی ناگهانی هستند.‎ این داروها ممکن است به شکل خوراکی یا تزریق داخل گوش (تزریق داخل‌تیمپانیک) تجویز شوند و هدف از استفاده آنها کاهش التهاب و آسیب احتمالی در گوش داخلی است.‎ شروع درمان در روزها و هفته‌های ابتدایی اهمیت بیشتری دارد و پزشک بر اساس شرایط بیمار، شدت کم‌شنوایی و زمان شروع علائم، مناسب‌ترین روش را انتخاب می‌کند.‎

تزریق استروئید داخل گوش؛ درمان نجات‌بخش

اگر بیمار به درمان اولیه پاسخ کافی ندهد یا مصرف استروئید خوراکی برای او مناسب نباشد، ممکن است تزریق استروئید به داخل گوش به‌عنوان درمان اولیه یا درمان نجات‌بخش (Salvage Therapy) مورد استفاده قرار گیرد.‎ این روش دارو را با غلظت بالاتر به فضای گوش داخلی می‌رساند و در برخی بیماران می‌تواند به بهبود شنوایی کمک کند.‎

درمان کم‌شنوایی ناگهانی با استروئید سیستمیک یا تزریق داخل گوش؛ کدام مؤثرتر است؟

In a 2026 retrospective cohort study of 284 adults with idiopathic SSNHL, initial systemic corticosteroid therapy was associated with greater short-term hearing improvement and a higher probability of complete recovery than initial intratympanic corticosteroid therapy.‎ The authors emphasize that the study is based on real-world observational data.‎

در یک مطالعه در سال ۲۰۲۶ که روی ۲۸۴ فرد بزرگسال مبتلا به کم‌شنوایی حسی‌عصبی ناگهانی با علت نامشخص انجام شد، مشخص شد بیمارانی که در ابتدا کورتیکواستروئید سیستمیک دریافت کردند، در کوتاه‌مدت بهبود شنوایی بیشتری داشتند و احتمال بازگشت کامل شنوایی در آنها بیشتر بود؛ در مقایسه با بیمارانی که در ابتدا استروئید را به‌صورت تزریق داخل گوش دریافت کردند.‎ نویسندگان تأکید کرده‌اند که این مطالعه بر اساس داده‌های واقعی و مشاهده‌ای انجام شده است.^{‎ pubmed.ncbi.nlm.nih}

درمان علت زمینه‌ای کم‌شنوایی

اگر بررسی‌ها نشان دهد که کم‌شنوایی ناگهانی در اثر یک بیماری مشخص ایجاد شده است، درمان باید متناسب با همان بیماری انجام شود.‎ برای مثال، در بیماری خودایمنی گوش داخلی ممکن است استروئیدها یا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مورد استفاده قرار گیرند.‎ در بیماری منییر، کنترل علائم و تنظیم مایع گوش داخلی اهمیت دارد و در صورت وجود نوروم آکوستیک، بسته به اندازه و شرایط تومور ممکن است پیگیری، جراحی یا رادیوتراپی مطرح شود.‎

همچنین گاهی بیمار تصور می‌کند دچار کم‌شنوایی ناگهانی شده، در حالی که تجمع جرم گوش باعث بسته شدن مجرای گوش و کاهش شنوایی انتقالی شده است.‎ در این شرایط، پزشک پس از معاینه و مطمئن شدن از دلیل کم شنوایی، جرم گوش را به روش مناسب خارج کند و معمولاً شنوایی به حالت طبیعی بازمی‌گردد.‎ خارج کردن جرم گوش با گوش‌پاک‌کن، اشیای نوک‌تیز یا روش‌های خانگی توصیه نمی‌شود؛ زیرا ممکن است جرم را به عمق بیشتری براند یا به مجرای گوش و پرده گوش آسیب بزند.‎

درمان‌های دیگر؛ فقط در شرایط خاص

برخی درمان‌های دیگر مانند داروهای ضدویروس، داروهای مرتبط با اختلالات عروقی یا آنتی‌اکسیدان‌ها در گذشته برای درمان SSHL مورد استفاده قرار گرفته‌اند، اما شواهد علمی درباره اثربخشی آنها یکسان نیست و نباید به‌صورت خودسرانه مصرف شوند.‎ درمان‌هایی مانند اکسیژن پرفشار نیز در برخی بیماران و شرایط خاص ممکن است همراه با درمان استاندارد مورد بررسی قرار گیرند.‎ انتخاب این روش‌ها باید بر اساس علت احتمالی و نظر متخصص انجام شود.‎

اگر کم‌شنوایی دائمی شود چه باید کرد؟

در برخی بیماران، با وجود درمان، بخشی از کم‌شنوایی باقی می‌ماند یا شنوایی به حالت طبیعی برنمی‌گردد.‎ در این شرایط، هدف درمان از بازگرداندن شنوایی به توانبخشی شنوایی و بهبود ارتباط روزمره تغییر می‌کند.‎ سمعک می‌تواند برای بسیاری از بیماران گزینه مناسبی باشد.‎ در افرادی که کم‌شنوایی شدید تا عمیق دارند و از سمعک سود کافی نمی‌برند، ممکن است ارزیابی برای کاشت حلزون گوش یا سایر گزینه‌های کاشت شنوایی انجام شود.‎

در نهایت، هیچ درمانی وجود ندارد که برای تمام بیماران مبتلا به کم‌شنوایی ناگهانی مناسب باشد؛‎ مهم‌ترین عامل، تشخیص سریع، مشخص کردن نوع و علت احتمالی کم‌شنوایی و شروع به‌موقع درمان است.‎ به همین دلیل، در صورت کاهش ناگهانی شنوایی نباید منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی علائم ماند یا درمان را به تأخیر انداخت.‎