اختلال شنوایی یا کم شنوایی چیست؟

کم شنوایی یکی از شایع‌ترین اختلالات شنوایی است که می‌تواند در هر سنی، از نوزادی تا سالمندی، بروز کند.‎ بسیاری از افراد در ابتدا تنها با علائمی مانند بلند کردن صدای تلویزیون، دشواری در درک صحبت دیگران، نیاز به تکرار جملات یا شنیدن صداها به‌صورت نامفهوم مواجه می‌شوند و تصور می‌کنند این تغییرات طبیعی یا موقتی است.‎ در حالی که کم شنوایی ممکن است نشانه‌ای از مشکلات گوش، افزایش سن، قرار گرفتن در معرض صدای بلند یا حتی برخی بیماری‌های زمینه‌ای باشد و تشخیص به‌موقع آن نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت آسیب شنوایی دارد.‎

شدت کم شنوایی از خفیف تا عمیق متغیر است و بسته به علت ایجاد آن، روش‌های مختلفی برای تشخیص و درمان وجود دارد.‎ در بسیاری از موارد، با مراجعه زودهنگام به متخصص گوش و حلق و بینی و انجام ارزیابی‌های شنوایی، می‌توان علت کاهش شنوایی را مشخص کرد و با انتخاب درمان مناسب یا استفاده از وسایل کمک‌شنوایی، کیفیت ارتباطات روزمره و زندگی فرد را به میزان قابل توجهی بهبود بخشید.‎

کم شنوایی چیست و چگونه بروز می کند؟

کم شنوایی به کاهش یا از دست دادن توانایی شنیدن صداها گفته می‌شود و می‌تواند یکی از گوش‌ها یا هر دو را درگیر کند. این مشکل معمولاً ناشی از آسیب به گوش داخلی، عصب شنوایی یا مسیرهای عصبی مرتبط است. عوامل بروز آن شامل نقص‌های مادرزادی، بیماری‌ها، آسیب‌های فیزیکی، مصرف برخی داروهای خاص، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صدای بلند و افزایش سن (پیرگوشی) می‌شوند. علامت اصلی کم شنوایی، دشواری در درک صداها و مکالمات روزمره است، که در صورت نادیده گرفتن می‌تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد.

علائم و نشانه‌های اختلال شنوایی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• نشنیدن گفتار و صداهای دیگر
• مشکل در درک کلمات به ویژه در برابر صدای پس زمینه یا در میان جمعیت
• مشکل در شنیدن حروف صامت
• نیاز به افزایش صدای تلویزیون یا رادیو
• اجتناب از مکالمات
• اجتناب از برخی روابط اجتماعی
• اختلالات تعادلی

انواع کم شنوایی

کم شنوایی ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد؛ از سوی دیگر، کم شنوایی در سنین گوناگون علل متفاوتی دارد! به طور کلی، انواع کم شنوایی بر چند نوع اصلی کم شنوایی حسی عصبی، کم شنوایی هدایتی یا انتقالی، کم شنوایی ترکیبی یا آمیخته و کم شنوایی یک طرفه، تقسیم می‌شود.

جدول مقایسه انواع کم‌شنوایی:

در ادامه توضیحات تکمیلی انواع کم شنوایی، توضیح داده شده است:

کم شنوایی حسی عصبی

اگر گوش داخلی یا عصب شنوایی آسیب ببینند، فرد دچار کم شنوایی حسی عصبی می‌شود. شایع‌ترین علت بروز کم شنوایی حسی عصبی این است که تعدادی از سلول‌های مویی (سلول‌های حسگر سیستم شنوایی در گوش داخلی) دچار آسیب می‌شوند. کم شنوایی حسی عصبی شایع‌ترین نوع کم شنوایی به شمار می‌رود. به طور معمول، این نوع کم شنوایی با گزینه‌های طبی یا جراحی قابل درمان نیست اما روش‌های گوناگون برای کمک به شنوایی در بیشتر این افراد کیفیت زندگی آنها را بهبود می‌بخشد.

کم شنوایی هدایتی یا انتقالی

اگر گوش میانی یا گوش خارجی به گونه‌ای آسیب ببینند که نتوانند امواج صوتی را از محیط بیرون به گوش داخلی برسانند، کم شنوایی هدایتی یا همان کم شنوایی انتقالی حادث می‌شود. به عنوان نمونه، انباشتگی جرم گوش یا گیر کردن یک جسم خارجی در کانال گوش باعث بروز کم شنوایی هدایتی می‌گردد.

این نوع کم شنوایی، شایع‌ترین گونه از انواع کم شنوایی در کودکان است. عفونت‌های مکرر گوش با آسیب زدن به گوش میانی باعث بروز آن می‌شوند. در برخی موارد، کم شنوایی هدایتی با گزینه‌های درمانیِ طبی یا جراحی قابل درمان است.

کم شنوایی مختلط یا ترکیبی

کم‌شنوایی مختلط یا ترکیبی حالتی است که در آن فرد همزمان دچار هر دو نوع کم‌شنوایی Conductive و Sensorineural می‌شود. در این وضعیت، مشکل هم در بخش انتقال صدا به گوش داخلی وجود دارد و هم در عملکرد عصب‌های شنوایی. این نوع کم‌شنوایی ممکن است در اثر عوامل مختلفی همچون آسیب‌های فیزیکی، عفونت‌های مزمن گوش، یا بیماری‌های مرتبط با افزایش سن رخ دهد.

کاهش شنوایی یک طرفه

کم شنوایی یک طرفه نوعی اختلال شنوایی است، که فقط یک گوش را تحت تأثیر قرار می‌دهد! این وضعیت می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی مانند آسیب به عصب شنوایی، عفونت گوش میانی یا تومور عصب شنوایی باشد. این اختلال می‌تواند باعث مشکلاتی در تعیین منبع صدا و فهم گفتار در محیط‌های پر سر و صدا شود.

دلایل و علل ایجاد اختلال شنوایی یا کم شنوایی

همانطور که گفته شد، اختلال شنوایی یا کم شنوایی زمانی رخ می‌دهد که گوش یا مسیرهای عصبی مرتبط با شنوایی نتوانند صداها را به طور کامل دریافت یا پردازش کنند. این مشکل می‌تواند به صورت ناگهانی یا تدریجی بروز کند و از یک کاهش جزئی در درک صدا تا از دست دادن کامل شنوایی متغیر باشد.

علت کم شنوایی ممکن است از فردی به فرد دیگر، متفاوت و متنوع هستند؛ از عوامل ژنتیکی و نقص‌های مادرزادی گرفته تا آسیب‌های فیزیکی، بیماری‌ها، عفونت‌ها و حتی قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صداهای بلند. همچنین، برخی داروها و شرایط مرتبط با سن، نقش مهمی در کاهش شنوایی دارند. شناخت این عوامل کمک می‌کند تا بتوان از روش‌های پیشگیری مناسب بهره برد و در صورت بروز اختلال، سریع‌تر برای درمان اقدام کرد. در ادمه برخی از مهم ترین دلایل کم شنوایی را بررسی خواهیم کرد.

آسیب دیدن گوش داخلی

افزایش سن و گوش سپردن به صداهای بسیار بلند گاهی باعث آسیب به سلول‌های مویی موجود در گوش داخلی یا عصب شنوایی می‌شوند؛ سلول‌های مویی به همراه عصب شنوایی وظیفه تولید و ارسال سیگنال عصبی شنوایی را به مغز بر عهده دارند. اگر یکی یا هر دو بخش آسیب ببینند، امکان تولید و ارسال این سیگنال‌ها به میزان مناسب از بین می‌رود و کم شنوایی حسی عصبی پدیدار می‌شود. در این نوع کم شنوایی، صداهای زیر به صورت واضح شنیده نمی‌شوند و شنیدن واژه‌ها در محیط‌های پر سر و صدا دشوار می‌گردد.

انباشتگی جرم گوش یا تولید بیش از حد آن

جرم گوش ترشح طبیعی گوش انسان به شمار می‌رود. گاهی میزان این جرم زیاد است یا خشکی و فشردگی آن به ترتیبی می‌شود که کانال گوش را مسدود می‌کند. این امر امکان انتقال امواج صوتی از محیط بیرون به گوش میانی را سلب می‌نماید. برداشتن جرم گوش فشرده به راحتی این مشکل را برطرف می‌کند.

 سوراخ شدن یا پارگی پرده گوش

صداهای بسیار بلند و ناگهانی مانند صداهای انفجار، تغییرات ناگهانی فشار در محیط بیرون، فرو بردن یک جسم سخت یه داخل کانال گوش و ضربه به پرده گوش، و عفونت از عواملی هستند که می‌توانند پرده گوش را پاره یا سوراخ نمایند و شنوایی فرد به ویژه کودکان را کم کنند.

از جمله دلایل دیگر کاهش شنوایی می توان به عفونت گوش، رشد غیر طبیعی استخوانی در گوش و یا وجود تومور در گوش، اشاره کرد.

علائم اختلال شنوایی چیست؟

این عارضه باتوجه به دلیل بروز آن و سن فرد مبتلا ممکن است در هر کسی متفاوت باشد؛ اما شایع ترین علائم اختلال شنایی به شرح زیر است:

• سرگیجه (احساس چرخش)
• زمین خوردن یا احساس سقوط
• سبکی سر
• ضعف
• احساس شناور بودن
• تاری دید
• گیجی یا منگی هنگام راه رفتن

علائم دیگر اختلال شنوایی و تعادل ممکن است حالت تهوع‌،‌ استفراغ و بدحالی باشد‌.؛ همچنین تغییر در ضربان قلب و فشار خون و ترس و اضطراب‌،‌ علائم دیگر آن هستند که معمولا دوره کوتاهی دارند و در صورت طولانی شدن به افسردگی می‌انجامند‌.^{Hearing loss – Symptoms and causes – Mayo Clinic}

روش‎‌های درمان کم شنوایی یا اختلال شنوایی

خوشبختانه امرزوه روش‌های معتتدی برای درمان کم شنوایی وجود دارد که بسته به نوع و شدت اختلال متفاوت هستند؛ ولیی هدف اصلی همه آنها، بازگرداندن توانایی شنیدن یا بهبود کیفیت شنیدن صداهاست. در بسیاری از موارد، استفاده از سمعک یا دستگاه‌های تقویت‌کننده صدا می‌تواند زندگی روزمره را به شکل قابل توجهی بهبود دهد، در حالی که در برخی شرایط نیاز به روش‌های تخصصی‌تر مانند ایمپلنت‌های گوش داخلی یا میانی وجود دارد.

علاوه بر تجهیزات صوتی، برخی کم شنوایی‌ها قابل درمان با دارو یا جراحی هستند، مخصوصاً زمانی که علت اختلال قابل اصلاح باشد. انتخاب روش مناسب با توجه به سن، وضعیت سلامت عمومی، نوع کم شنوایی و نیازهای فردی انجام می‌شود تا بهترین نتیجه در بهبود شنوایی حاصل شود.در ادامه بهترین راهکارهای درمان کم شنوایی را بررسی خواهیم کرد:

تمیز کردن گوش

یکی از دلایل قابل درمان کم‌شنوایی هدایتی، تجمع جرم گوش است که می‌تواند مانع از انتقال صحیح صدا به گوش داخلی شود. پزشک معالج با استفاده از دستگاه مکش (ساکشن) یا ابزارهای ظریف و تخصصی دیگر، می‌تواند جرم را به‌دقت از کانال شنوایی خارج کند. این عمل معمولاً بدون درد و سریع انجام می‌شود و بهبودی شنوایی بیمار را به‌طور چشمگیری بهبود می‌بخشد.

جراحی های گوش

برای درمان برخی از انواع کم شنوایی پزشک متخصص گوش و حلق و بینی، بعضی از انواع عمل جراحی گوش را پیشنهاد می‌کند؛ به عنوان نمونه، می‌توان به عمل ترمیم پارگی پرده گوش موسوم به عمل تمپانوپلاستی یا عمل اتواسکلروز (برداشتن و خارج نمودن زوائد استخوانی غیر طبیعی از گوش) اشاره کرد.

گاهی بیمار به عمل جراحی ساده‌ای برای بهبود شنوایی نیاز دارد؛ مثلا، در کودکانی که به طور مکرر به عفونت گوش مبتلا می‌شوند، مایع به طور مزمن در پشت پرده گوش تجمع پیدا می‌کند، برای رهایی از این مشکل، پزشک متخصص طی یک عمل جراحی ساده لوله‌های ظریفی را در پرده گوش کار می‌گذارد. وظیفه این لوله‌ها که به لوله‌های وی تی هم معروف هستند، برقراری مداوم تهویه مناسب برای گوش میانی و هدایت ترشحات غیر طبیعی گوش میانی به خارج است.

سمعک‌ها و سایر وسایل کمک به شنوایی

اگر گوش داخلی آسیب دیده باشد یا به دلیل دیگری امکان درمان علت کم شنوایی وجود نداشته باشد، سمعک می‌تواند در بهبود زندگی فرد کم شنوا موثر واقع شود. سمعک کم شنوایی را رفع نمی‌کند اما با تقویت صداهای دلخواه، فرد را در ارتباطات گفتاری و شنیدن صداها کمک می‌نماید؛ درواقع، یکی از روش‌های درمان کاهش شنوایی در فرکانس پایین، استفاده از سمعک است.

برای دریافت سمعک بهتر است بیمار با یک کارشناس شنوایی سنجی مشورت کند؛ با توجه به تولید انواع بسیار گوناگون سمعک، این کارشناس به بیمار کمک می‌کند تا سمعکی متناسب با شرایط و خواسته‌های خود را بر گزیند. سمعک‌های گوناگون اندازه، شکل، رنگ‌ها و به طور کلی، خصوصیات بسیار مختلفی دارند.

کاشت حلزون گوش

اصولا بیماری که به کم شنوایی شدید یا بسیار شدید دچار شده است یا فرد کم شنوایی که سمعک نمی‌تواند به شنیدن صداها برای او کمک نماید، ممکن است کاندید خوبی برای کاشت حلزون باشد. پیش از این گفته شد که سمعک صداهای موجود را تقویت کرده، آن را در کانال گوش بیمار پخش می‌نماید. کاشت حلزون بر خلاف سمعک، گوش خارجی و گوش میانی و بخش عمده‌ای از گوش داخلی را از مسیر شنوایی فرد خارج می‌نماید و وظایف آن‌ها را خودش به انجام می‌رساند؛ به این معنی که، علاوه بر دریافت صدا از محیط و تقویت آن، امواج صوتی را به سیگنال‌های الکتریکی تبدیل کرده و آنها را به عصب شنوایی تحویل می‌دهد.

 از کجا بفهمیم دچار کم شنوایی شده‌ایم؟

تشخیص کم‌شنوایی اغلب دشوار است چون تغییرات معمولاً آهسته رخ می‌دهند و مغز به‌مرور با آن سازگار می‌شود. بسیاری از افراد تا وقتی اطرافیان یا خانواده به مشکل اشاره نکنند، متوجه کاهش شنوایی خود نمی‌شوند. علائم رایج شامل دشواری در فهم گفتار دیگران به‌ویژه در محیط‌های شلوغ، درخواست مکرر برای تکرار حرف‌ها، افزایش صدای تلویزیون یا رادیو بیش از حد معمول دیگران، و احساس اینکه دیگران زمزمه می‌کنند یا واضح صحبت نمی‌کنند، است.

مشکلات در مکالمات تلفنی، خستگی ذهنی پس از شنیدن طولانی‌مدت، و گاهی وزوز گوش نیز از نشانه‌های مهم به شمار می‌روند. در کودکان تأخیر در گفتار یا عدم واکنش به صداهای بلند می‌تواند هشداردهنده باشد. اگر این نشانه‌ها را در خود یا اطرافیانتان مشاهده می‌کنید، مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی یا شنوایی‌شناس ضروری است تا با آزمون‌های استاندارد وضعیت دقیق مشخص شود. اقدام به‌موقع از پیشرفت مشکل جلوگیری می‌کند و کیفیت ارتباطات را حفظ می‌نماید.

بیمار میانسالی را به یاد داریم که در جلسات کاری مدام از همکاران خود درخواست تکرار صحبت هایشان را می‌کرد، به همین دلیل به‌تدریج از بحث‌های گروهی کنار کشیده  بود و فرصت‌های ارتقا را از دست داده بود؛ با یک معاینه بالینی و انجام تست های شنوایی، مشکل با یک سمعک مناسب برطرف شد و همان فرد دوباره توانست فعالانه در جلسات کاری خود، مشارکت می‌کند.

 کم شنوایی چه پیامدهایی بر زندگی فرد دارد؟

کم‌شنوایی فراتر از مشکل شنیدن صرف است و بر جنبه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی اثر می‌گذارد. سازمان جهانی بهداشت هزینه سالانه کم‌شنوایی درمان‌نشده را نزدیک به یک تریلیون دلار تخمین زده است که شامل هزینه‌های بهداشتی، آموزشی و کاهش بهره‌وری می‌شود. این پیامدها در گروه‌های سنی مختلف متفاوت ظاهر می‌شوند و در صورت عدم رسیدگی می‌توانند کیفیت زندگی را به‌طور جدی کاهش دهند. در ادامه مهم‌ترین تأثیرات بررسی می‌شود.

1. تاثیر بر ارتباطات روزمره؛ دشواری در فهم گفتار باعث سوءتفاهم‌های مکرر، خستگی از تلاش برای گوش دادن و کناره‌گیری تدریجی از جمع‌های خانوادگی و دوستانه می‌شود که احساس انزوا را افزایش می‌دهد.
2. تاثیر در یادگیری کودکان؛ کم‌شنوایی درمان‌نشده در کودکان منجر به تأخیر در رشد زبان، مشکلات تحصیلی و کاهش اعتمادبه‌نفس می‌گردد و فرصت‌های آموزشی را محدود می‌کند.
3. تاثیر در عملکرد شغلی؛ مشکلات ارتباطی در محیط کار می‌تواند فرصت‌های شغلی را کاهش دهد، احتمال بیکاری را بالا ببرد و درآمد را تحت تأثیر قرار دهد.
4. تاثیر در حافظه و سلامت شناختی سالمندان؛ مطالعات نشان داده‌اند کم‌شنوایی درمان‌نشده خطر افت شناختی و زوال عقل را افزایش می‌دهد؛ استفاده از سمعک این خطر را حدود ۱۹ درصد کاهش می‌دهد.

«Hearing loss is a common problem for older adults… Hearing problems that are ignored or untreated can get worse.»

ترجمه: «کم‌شنوایی مشکل شایعی در بزرگسالان مسن است… مشکلات شنوایی که نادیده گرفته یا درمان نشوند، می‌توانند بدتر شوند.»

منبع: National Institute on Aging

 جمع‌بندی؛ اولین قدم پس از مشاهده علائم کم شنوایی چیست؟

مشاهده علائم کم‌شنوایی نباید نادیده گرفته شود. اولین و مهم‌ترین قدم مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی یا شنوایی‌شناس برای انجام آزمون شنوایی کامل است. این ارزیابی نوع و درجه مشکل را مشخص می‌کند و مسیر درمان یا توان‌بخشی را روشن می‌سازد. در موارد کاهش ناگهانی شنوایی، مراجعه فوری ضروری است چون درمان زودهنگام شانس بهبود را افزایش می‌دهد. با تشخیص به‌موقع و استفاده از راهکارهای مناسب، بسیاری از پیامدهای منفی قابل پیشگیری یا کاهش هستند. حفظ شنوایی یعنی حفظ ارتباط با دنیا و کیفیت زندگی. امروز اقدام کنید تا فردا راحت‌تر بشنوید و زندگی کنید.