همه چیز درباره فلج بلز؛ علائم، علت و درمان فلج عصب هفتم

فلج بلز، بیماری است که منجر به ضعف یا فلج ناگهانی عضلات یک طرف صورت می‌شود. ضعف عضله به گونه‌ای است که لبخند‌ها یک طرفه به نظر می‌رسد و چشم در برابر بسته شدن مقاومت می‌کند. در اکثر موارد، این بیماری موقت بوده و بعد از چند ماه بهبودی حاصل خواهد شد. ابتلا به فلج بلز، در هر سنی ممکن است با این حال در سنین 16 تا 60 سال بیشتر دیده می‌شود. علت بروز این بیماری هنوز مشخص نیست با این حال متخصصان گمان می‌کنند که منشا فلج بلز از تورم و التهاب عصب کنترل کننده عضله‌های یک طرف صورت است همچنین، احتمال دارد که این بیماری به‌دلیل عفونت‌های ویروسی ایجاد شود.

درادامه، اطلاعات کاملی از علائم و روش‌های درمان فلج بلز در اختیار شما قرار گیرد.

فلج بلز یا فلج عصب هفتم چیست؟

فلج بلز (Bell’s Palsy) یا فلح عصب هفتم، نوعی اختلال ناگهانی در عملکرد عصب صورتی است که باعث ضعف یا فلج موقت در عضلات یک سمت صورت می‌شود. فرد ممکن است هنگام لبخند زدن متوجه افتادگی گوشه دهان شود یا در بستن چشم در همان سمت صورت دچار مشکل گردد. این بیماری معمولاً به‌صورت ناگهانی ظاهر می‌شود و اغلب در عرض چند هفته تا چند ماه بهبود می‌یابد. بروز آن در همه سنین ممکن است، اما بیشتر بین ۱۶ تا ۶۰ سال مشاهده می‌شود.

علت دقیق فلج بلز هنوز ناشناخته است، اما شواهد نشان می‌دهد که التهاب یا تورم عصب فاسیال (عصب شماره هفت مغزی) نقش اصلی را دارد. این التهاب معمولاً در اثر فعال شدن مجدد ویروس‌هایی مانند هرپس سیمپلکس (HSV-1)، ویروس زونا یا حتی ویروس آنفلوآنزا ایجاد می‌شود. عوامل دیگری مانند استرس شدید، دیابت، بارداری یا عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی نیز می‌توانند زمینه‌ساز بروز آن باشند. تشخیص و درمان سریع، احتمال بهبودی کامل را افزایش می‌دهد و از عوارض ماندگار جلوگیری می‌کند.

علائم فلج بلز

نشانه‌های بیماری فلج بلز به صورت ناگهانی رخ می‌دهند؛ از این رو آشنایی با علائم این بیماری می‌تواند در تشخیص این بیماری بسیار موثر باشد. برخی از علائم بیماری بلز عبارتند از:

• سردرد
• ترشح آب دهان
• از دست دادن حس چشایی
• تغییر در میزان اشک و بزاق تولید شده
• افزایش حساسیت به صدا در سمت آسیب دیده
• درد در اطراف فک و گوش در سمت آسیب دیده
• در برخی از موارد نادر، اختلال اعصاب در دو طرف صورت
• افتادگی صورت و مشکل در ایجاد حالات چهره، مانند بستن چشم یا لبخند زدن
• شروع سریع ضعف خفیف تا فلج کامل در یک طرف صورت (در مدت زمان چند ساعت تا چند روز )

علل بیماری فلج بلز

عصب کنترل کننده عضله‌های صورت از طریق کانال‌های باریکی از سمت مغز به سمت صورت هدایت می‌شود؛ التهاب و تورم این اعصاب منجر به بیماری فلج بلز خواهد شد. تحقیقات علت دقیق بروز التهاب عصب صورت را در بیماری فلج بلز مشخص نکرده است. با این حال برخی از بیماری‌هایی که منشا ویروسی دارند، در ایجاد این بیماری موثر هستند.

اعصاب صورت اعمالی همچون تولید اشک، ترشح بزاق(حس چشایی)، اخم کردن، لبخند زدن، پلک زدن و حرکت یکی از استخوانچه‌های گوش میانی(رکابی)را تحت کنترل دارد. عوامل ویروسی می‌توانند در ایجاد اختلال در این قسمت‌ها نقش مهمی ایفا کنند؛ در ادامه برخی از این عوامل ویروسی را بیان خواهیم کرد.^{www.mayoclinic.org}

1. آنفولانزا (آنفولانزا B)
2. اوریون (ویروس اوریون)
3. سرخک آلمانی (سرخچه)
4. بیماری‌های تنفسی (آدنوویروس)
5. آبله مرغان و زونا (herpes zoster)
6. بیماری دست، پا و دهان (ویروس کوکساکی)
7. تبخال و تبخال تناسلی (herpes simplex)
8. عفونت سیتومگالوویروس(Cytomegalovirus)
9. تب غده دار یا همان مونونوکلئوز عفونی (Epstein-Barr)

در برخی موارد نادر، فلج بلز یا آسیب شدید عصب صورت می‌تواند ناشی از فشار یا ضایعه در مسیر عصبی عمیق در جمجمه باشد. در این شرایط پیچیده، ارزیابی تخصصی نورولوژی و تصویربرداری دقیق ضروری است و در صورت نیاز، اقدامات جراحی پیشرفته در ناحیه پایه جمجمه، که به منظور رفع فشار یا ترمیم ساختارهای عصبی حیاتی انجام می‌شود، قابل انجام است. این نوع جراحی قاعده جمجمه می‌تواند به بهبود عملکرد عضلات صورت و پیشگیری از عوارض طولانی‌مدت کمک کند.

چه افرادی بیشتر در معرص ابتلا به فلج بلز قرار دارند؟

برخی از افراد دارای ریسک فاکتورهایی هستند که احتمال ابتلا به فلج بلز را افزایش می‌دهد؛ ریسک فاکتور‌ها عبارتنداز:

• چاقی
• دیابت
• فشار خون بالا
• زنان باردار( در سه ماهه سوم یا هفته اول پس از زایمان)
• افراد بین سنین 16 تا 60 سال
• داشتن سابقه خانوادگی؛ بروز حملات مکرر فلج عصب هفتم در افرادی که سابقه ارثی دارند بیشتر دیده می‌شود.
• عفونت دستگاه تنفسی فوقانی ( قسمت‌هایی که در خارج از قفسه سینه قرار دارند) مانند آنفولانزا یا سرماخوردگی

عوارض فلج بلز

در بیشتر موارد، فلج بلز خفیف خودبه‌خود بهبود می‌یابد و طی ۶ ماه علائم کاهش می‌یابد. با این حال، در موارد شدید یا عدم درمان مناسب، ممکن است بیماری عوارض قابل توجهی به‌جا بگذارد. شدت و نوع این عوارض در افراد مختلف متفاوت است، اما شایع‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر است:

1. آسیب دائمی عصب صورت؛ در برخی بیماران، فیبرهای عصبی به‌طور کامل بازسازی نمی‌شوند و ضعف عضلات صورت می‌تواند دائمی باقی بماند.
2. خشکی و آسیب قرنیه چشم؛ به دلیل عدم توانایی پلک در بسته شدن کامل، چشم در معرض خشکی و آسیب قرار می‌گیرد که در برخی موارد ممکن است منجر به کاهش بینایی جزئی یا کامل شود.
3. رشد نامنظم رشته‌های عصبی (Synkinesis)؛ هنگام بهبود، برخی رشته‌های عصبی به شکل غیرطبیعی رشد می‌کنند و انقباض غیرارادی عضلات ایجاد می‌شود؛ برای مثال، هنگام لبخند زدن، چشم در سمت آسیب دیده ممکن است بدون کنترل بسته شود.

تشخیص بیماری بلز

در مرحله اول پزشک از شما می‌خواهد حرکاتی مثل بستن چشم‌ها، بالا بردن ابرو، نشان دادن دندان‌ها، اخم کردن و به طور کلی حرکت دادن عضلات صورت را انجام دهید.

فلج عصب هفتم یا همان عضلات صورت در بیماری‌های نظیر سکته مغزی، عفونت‌ها، بیماری لایم، شرایط التهابی و تومورها نیز دیده می‌شود. پزشک برای رد کردن علل دیگر که منجر به ایجاد شرایطی همانند فلج بلز می‌شود، انجام آزمایشات دیگری را توصیه می‌کند. در ادامه برخی از آزمایشات را معرفی خواهیم کرد.

الکترومیوگرافی (EMG)

الکترومیوگرافی که به تست EMG نیز شناخته می‌شود؛ تستی برای بررسی فعالیت‌های الکتریکی عضله است. درطی این آزمون با استفاده از الکترودهایی که روی عضلات قرار می‌گیرد، فعالیت‌های الکتریکی عضلات را در پاسخ به تحریک‌های الکتریکی اندازه گیری می‌شود. علاوه بر تحریک پذیری، ماهیت و سرعت هدایت سیگنال‌های عصبی در طول یک عصب را نیز اندازه گیری می‌کند. پزشک این آزمایش را برای بررسی میزان و شدت آسیب‌های ایجاد شده در عصب، پیشنهاد می‌کند.

 تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)/ توموگرافی کامپیوتری (CT)

عصب کنترل کننده عضلات از طریق مجرایی به سمت صورت هدایت می‌شود. اگر شکستگی استخوان گونه و یا  تومور، مجرای عصب عضلات را تنگ کند، عصب صورت تحت فشار قرار می‌گیرد؛ فشار بیش از حد تحمل عصب، می‌تواند به غلاف محافظ عصب آسیب برساند. در این حالت ممکن است علائمی مشابه فلج بلز مشاهده شود. پزشک متخصص برای رد کردن احتمال شکستگی استخوان یا وجود تومور در مسیر حرکت عصب، آزمایشات ام ار ای (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) و یا سی تی اسکن(توموگرافی کامپیوتری) را توصیه می‌کند.

آزمایش خون

آزمایش خون به تنهایی نمی‌تواند بیماری فلج بلز را تشخیص دهد، زیرا این بیماری بیشتر بر اساس معاینه بالینی و ارزیابی عملکرد عضلات صورت تعیین می‌شود. با این حال، پزشکان از آزمایش خون برای رد سایر علل احتمالی ضعف عضلات صورت استفاده می‌کنند. به‌طور خاص، این آزمایش‌ها می‌توانند وجود عفونت‌های ویروسی فعال، بیماری لایم، یا اختلالات سیستم ایمنی را بررسی کنند. نتیجه این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کند تا اطمینان حاصل کند که علائم بیمار ناشی از فلج بلز است و نه بیماری دیگری که ممکن است نیاز به درمان متفاوت داشته باشد.

درمان بیماری فلج بلز

با اینکه بیشتر افراد مبتلا به فلج بلز طی چند ماه بهبود می‌یابند، در برخی موارد ضعف یا فلج عضلات صورت پایدار می‌ماند و نیاز به ارزیابی دقیق‌تر توسط متخصصین نورولوژی و فیزیوتراپیست احساس می‌شود. در چنین شرایطی، روش‌های درمان پیشرفته‌تر و گاهی جراحی می‌تواند برای بازیابی عملکرد عضلات و کاهش عوارض فلج صورت مورد استفاده قرار گیرد. این اقدامات تحت بررسی‌های تخصصی انجام می‌شوند و با تمرکز بر درمان فلج عصب هفتم یا همان بلز، امکان بازتوانی طولانی‌مدت فراهم می‌شود. برای این منظور از روش‌های جامع غیر دارویی و دارویی، شامل فیزیوتراپی، بازتوانی و در صورت لزوم اقدامات جراحی برای بازگرداندن عملکرد عضلات صورت است.

 از جمله روش های درمان فلج بلز، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

داروها

بیمارانی که با فلج یک سمت صورت مواجه هستند تا زمان بهبودی کامل با چالش‌های متعددی روبرو می‌شوند؛ در ادامه، برخی از داروها که به تسریع روند درمان این بیماری کمک می‌کنند، معرفی می‌شوند.

کورتیکواستروئیدها

داروهایی نظیر پردنیزولون که در زیر دسته کورتیکواستروئیدها قرار دارند، برای کاهش التهاب، بسیار قوی عمل می‌کنند. کاهش التهاب عصب منجر به کاهش فشار وارد شده به غلاف محافظتی عصب می‌شود؛ این دارو های ضد التهاب می‌تواند تا حدودی از آسیب‌های شدید جلوگیری کنند. اگر بعد از مشاهده کردن علائم بلافاصله تحت درمان داروهای کورتیکواستروئیدی قرار گیرید، احتمال بهبودی افزایش می‌یابد.

داروهای ضد ویروسی

همان طور که قبلا به آن اشاره شد، عوامل ویروسی در ایجاد بیماری فلج بلز موثر هستند؛ از این رو، مصرف داروهای ضد ویروسی همانند والاسیکلوویر (والترکس) یا آسیکلوویر (زویراکس) به تنهایی برای درمان این بیماری فایده‌ای ندارد. با این حال در برخی از افراد داروهای ضد ویروسی به همراه داروهای کورتیکواستروئیدها تاثیر گذار است. پزشکان هنوز علت این موضوع را متوجه نشده‌اند.

فیزیوتراپی

درمان فلج بلز و ترمیم عصب آسیب دیده حداقل شش ماه طول خواهد کشید! در این مدت ممکن است عضله‌ها به علت عدم استفاده، کوچک و کوتاه شوند. جلوگیری از کوچک و کوتاه شدن عضله‌ها تنها با ماساژ عضلات و تمرین‌های تخصصی صورت، امکان پذیر است؛ ماساژ عضلات صورت معمولا باید توسط فیزیوتراپ، در طی جلسات فیزیوتراپی انجام شود.

عمل جراحي

از جمله روش‌های قدیمی برای رفع فشار از روی عصب شامل باز کردن مسیر استخوانی عصب بود که با این کار فشار وارده بر عصب کاهش می‌یافت؛ اما امروزه، با پیشرفت فناوری و ظهور روش‌های نوین، این نوع عمل‌ها کمتر توصیه می‌شوند و جای خود را به روش‌های کمتر تهاجمی داده‌ است.

در برخی موارد نادر، ممکن است برای اصلاح عوارض باقی‌مانده از فلج بلز نیاز به انجام جراحی پلاستیک باشد؛ از جمله این جراحی‌ها می‌توان به لیفت ابرو، لیفت پلک، کاشت صورت، و پیوند عصب اشاره کرد. برخی از این جراحی‌ها، مانند لیفت ابرو، ممکن است پس از گذشت چند سال نیاز به تکرار داشته باشند تا نتیجه مطلوب حفظ شود. جراحی‌های مرتبط با فلج بلز عمدتاً به منظور بهبود ظاهر و عملکرد عضلات صورت انجام می‌شوند و انتخاب روش مناسب، بر اساس ارزیابی پزشک و شرایط بیمار صورت می‌گیرد.^{www.healthline.com}

برای درمان فلج بلز به چه دکتری مراجعه کنیم

برای درمان فلج بلز، بهترین مراجعه ابتدا به یک متخصص گوش و حلق و بینی (ENT) با تجربه در اختلالات عصب صورت است. این پزشکان قادرند وضعیت عصب فاشیال را بررسی کرده و با انجام معاینات بالینی و تصویربرداری‌های لازم، شدت و علت فلج را تعیین کنند. در موارد نیاز، همکاری با نورولوژیست برای ارزیابی عصب و فیزیوتراپیست متخصص صورت برای انجام تمرینات و ماساژ عضلات نیز می‌تواند روند بهبودی را تسریع کند.

در شرایط خاص و پیچیده که اختلالات شدید یا عوارض طولانی‌مدت ایجاد شده باشد، جراح پلاستیک یا جراح فک و صورت ممکن است در اصلاح مشکلات عملکردی و زیبایی عضلات صورت وارد عمل شود. بنابراین، تیم درمانی فلج بلز معمولاً چندتخصصی است و انتخاب نوع پزشک بستگی به مرحله بیماری و شدت علائم دارد.

کلینیک گوش تهران با داشتن بهترین متخصصان گوش و حلق و بینی بهترین خدمات را به بیماران ارائه می‌دهد. اگر شما علاقه مند به کسب اطلاعات بیشتر در مورد روش درمانی کلینیک گوش تهران و تیم حاذق این کلینیک هستید؛ با کلینیک گوش تهران تماس بگیرید.