تحریک مغناطیسی مغز یا TMS روشی غیرتهاجمی برای درمان اختلالات عصبیـروانی است، اما در برخی افراد احساس سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز و عدم تعادل، کمی آزاردهنده است. باید بگوییم خوشبختانه این وضعیت معمولاً کوتاهمدت بوده و به سرعت برطرف میشود! بدن هر فرد واکنش خاص خود را به تحریکهای عصبی نشان میدهد و این امر میتواند علت تفاوت تجربهها باشد. آشنایی با مکانیسم ایجاد سرگیجه، شدت آن و شرایط تشدیدکننده کمک میکند بیمار با آرامش بیشتری روند درمان را ادامه دهد. در این میان، شناخت عوامل احتمالی سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز برای اطمینانبخشی و مدیریت بهتر جلسات اهمیت زیادی دارد.
علت سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز چیست؟
یکی از سوالات رایج بیماران، این است که علت سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز چیست؟ در هنگام درمان با تحریک ترانس کرانیال مغناطیسی مغز یا TMS، کویل دستگاه بر روی سر قرار میگیرد؛ این کویل، یک میدان مغناطیسی دارد، که پالسهای الکترومغناطیسی را به سمت سلولهای عصبی روانه میکند. این پالسها به صورت دورهای و منظم، اعمال میگردند.
به دلیل نیرویی که کویل و پالسهای مغناطیسی، به پوست سر و نواحی مختلف مغز وارد میکنند، بیمار کمی احساس ضربه و درد در پوست سر خواهد داشت. ایجاد میدانهای مغناطیسی کوچک در مغز، و تحریک سلولهای عصبی نیز، باعث ایجاد سرگیجه خواهد شد. 
به طوری کلی دلایل اصلی احساس سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز عبارتند از:
- تحریک بیش از حد نواحی دهلیزی–قشری؛ فعالسازی موقت مسیرهای مرتبط با تعادل میتواند پیامهای نامنظم ایجاد کند و احساس عدم تعادل بدهد؛ حالتی گذرا، طبیعی و بدون نشانه آسیب مغزی.
- تغییر گذرای جریان خون مغزی؛ تحریک مغناطیسی ممکن است بهطور کوتاه جریان خون برخی نواحی مغز را تغییر دهد و سبکی سر ایجاد کند؛ این وضعیت معمولاً ظرف چند دقیقه برطرف میشود.
- واکنش موقت سیستم عصبی خودمختار؛ تحریک میتواند واکنش کوتاه سیستم خودمختار ایجاد کند؛ مانند گرمی، تعریق یا سبکی سر که خفیف، موقتی و مشابه واکنشهای استرسی است.
البته شدت سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز، و همچنین ناراحتی در پوست سر، چندان زیاد نیست؛ معمولا فرد، با کمی استراحت و دراز کشیدن به حالت عادی باز میگردد. از این رو اگر پس چند ساعت همچنان سرگیجه داشتید، احتمال دارد که منشاء مشکل به عواملی غیر از تحریک مغناطیسی مرتبط باشد! در چنین شرایطی لازم است سایر دلایل سرگیجه مانند افت فشار خون، اضطراب و استرس مزمن، کمبود ویتامینهای ضروری (بهویژه ویتامین B12)، اختلالات بینایی، میگرن، التهاب عصب دهلیزی یا مشکلات گوش داخلی مورد بررسی دقیق قرار گیرند.side effects of transcranial magnetic stimulation
سایر دلایل احتمالی سرگیجه پس از جلسات TMS
گاهی بیماران تصور میکنند هر احساس غیرمعمول پس از TMS به معنی وجود مشکل در روند درمان است، در حالی که بسیاری از این علائم هیچ ارتباطی با دستگاه یا پروتکل درمان ندارند. بدن هنگام دریافت تحریکهای عصبی جدید ممکن است به شکلهای متفاوتی واکنش نشان دهد و این واکنشها معمولاً در چارچوب طبیعی قرار دارند. عوامل محیطی، وضعیت جسمانی و حتی شرایط روانی میتوانند شدت سرگیجه را تغییر دهند و باعث شوند بیمار تصور کند مشکل از روش درمانی است.
از جمله سایر دلایل احتمالی سرگیجه پس از جلسات TMS میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کمخوابی و استرس قبل از جلسه؛ کمبود خواب و اضطراب باعث حساسیت بیشتر سیستم عصبی میشود و میتواند پس از جلسه احساس سرگیجه خفیف ایجاد کند؛ حالتی موقتی و مستقل از TMS.
- افت فشار یا قند خون؛ نخوردن غذا یا کمآبی بدن پیش از جلسه ممکن است باعث افت فشار یا قند خون شود و سرگیجه ایجاد کند که اغلب به اشتباه به TMS نسبت داده میشود.
- کمبود ویتامین B12؛ کمبود B12 میتواند موجب ضعف، خستگی و سرگیجه شود و درمان TMS فقط این مشکل زمینهای را آشکارتر کند، نه اینکه علت اصلی آن باشد.
- عفونت یا التهاب گوش داخلی؛ اختلالات گوش داخلی بهتنهایی باعث سرگیجه میشوند و ممکن است پس از جلسه TMS بیشتر احساس شوند؛ با درمان علت زمینهای، معمولاً برطرف میشوند.
- میگرن یا اضطراب زمینهای؛ میگرن و اضطراب میتوانند تعادل را مختل کنند و باعث سرگیجه گذرا شوند؛ این حالت معمولاً ارتباط مستقیمی با روند درمان TMS ندارد.
بااینحال، پزشکان تجربه زیادی در مدیریت این حالات دارند و معمولاً با تنظیم شدت تحریک، فواصل جلسات یا ارائه توصیههای ساده، مشکل کاملاً برطرف میشود. درک تفاوت میان علائم خطرناک و علائم گذرا، به بیمار کمک میکند جلسات را با اطمینان بیشتری ادامه دهد. در بسیاری از موارد، سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز اصلاً نشانه خطا نیست، بلکه نتیجه واکنش طبیعی بدن است.tms therapy side effects
عوارض درمان بیماریهای روانی با TMS چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای درمان با تحریک مغناطیسی مغز TMS این است، که این روش تهاجمی نبوده و عوارض بسیار ناچیزی دارد. برای مثال، سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز، یکی از شایعترین عوارض جانبی این روش درمانی، به حساب میآید؛ اما این نوع سرگیجه، معمولا تا چند ساعت پس از جلسه درمانی بیمار، برطرف میگردد! به همین دلیل، جای نگرانی نیست و با کمی استراحت میتوان به وضعیت عادی بازگشت.
غیر از بروز سرگیجه، احساس خستگی، خواب آلودگی و سردرد نیز میتوانند برای فرد آزاردهنده باشند. با این حال، این گونه عوارض نیز، کوتاه مدت بوده و با کمی استراحت برطرف خواهند شد.
مراقبتهای بعد از درمان با TMS
معمولا به افرادی که شدت عوارض در آنها نسبتا زیاد است، توصیه میشود که از رانندگی یا فعالیتهایی که به تمرکز زیاد نیاز دارند، بلافاصله پس از جلسات درمانی، خودداری کنند؛ هر چند معمولا، با تکرار جلسات درمانی تی ام اس، میتوان شدت عوارض را به طور قابل توجهی کاهش داد.
لازم است به این نکته اشاره کنیم، که بیمار باید در طول جلسه درمان با تی ام اس، از محافظ گوش استفاده کند؛ در غیر این صورت، ممکن است مشکلات شنوایی حاد برای شخص به وجود آید. مشکلات شنوایی ناشی از این روش درمانی، به مراتب جدیتر از سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز خواهند بود. بنابراین، اگر مشکلات شنوایی داشتید، بد نیست به کلینیک گوش تهران مراجعه کنید تا وضعیت سلامت گوشتان بررسی گردد.
چه زمانی سرگیجه بعد از TMS طبیعی و چه زمانی غیر طبیعی است؟
سرگیجه پس از TMS معمولاً خفیف، کوتاهمدت و ناشی از واکنش طبیعی مغز است. اغلب افراد این احساس را تنها چند دقیقه تجربه میکنند و بدون هیچ اقدام خاصی بهبود مییابند. با این حال، در برخی شرایط باید به شدت، مدتزمان و علائم همراه توجه کرد. اگر سرگیجه با تهوع شدید، تاری دید یا ضعف قابلتوجه همراه باشد، بهتر است موضوع به پزشک اطلاع داده شود.
جدول زیر تفاوت بین حالتهای طبیعی و نیازمند بررسی را مشخص میکند:
|
ویژگیها |
سرگیجه خفیف و موقت (طبیعی) |
سرگیجه شدید با تهوع یا تاری دید (نیازمند بررسی) |
| مدتزمان | چند ثانیه تا چند دقیقه | بیش از ۳۰ دقیقه |
| شدت | خفیف، بدون اختلال در فعالیت | شدید و ناتوانکننده |
| علائم همراه | کمی خستگی یا سبکی سر | تهوع، تاری دید، افت شدید تعادل |
| نیاز به اقدام پزشکی | معمولاً نیاز ندارد | توصیه به مراجعه به متخصص |
چگونه میتوان سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز را بهبود بخشید؟
سرگیجه پس از تحریک مغناطیسی مغز (TMS) یکی از عوارض موقت و قابلکنترل این روش است که ممکن است تمرکز و تعادل فرد را تحتتأثیر قرار دهد. این حالت معمولاً همراه با سردرد یا احساس سوزش خفیف در پوست سر دیده میشود. خوشبختانه، با رعایت چند اقدام ساده میتوان شدت این علائم را کاهش داد و روند بهبودی را تسریع کرد.
راهکارهای مؤثر برای کاهش سرگیجه بعد از TMS عبارتاند از:
- مراجعه به یک مرکز معتبر برای بهره بردن از مزایای درمان با TMS
- آگاه کردن پزشک از وجود سرگیجه و درنهایت تنظیم شدت تحریک توسط پزشک
- مصرف داروهای ضد درد خفیف مانند استامینوفن یا ایبوپروفن برای کاهش سردرد و سرگیجه
- نوشیدن آب کافی و پرهیز از گرسنگی یا افت قند خون قبل از جلسه درمان
- استراحت کوتاه پس از درمان و پرهیز از تغییر ناگهانی وضعیت بدن
در بیشتر موارد، این عوارض بهتدریج و پس از چند جلسه درمانی کاهش یافته و بدن به تحریک مغناطیسی عادت میکند. بسیاری از بیماران پس از گذشت چند نوبت، بدون نیاز به استراحت یا دارو، میتوانند بلافاصله بعد از جلسه درمان به فعالیتهای روزمره خود بازگردند.
مدت زمان سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز
سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز، ممکن است بلافاصله پس از اتمام درمان آغاز شده، و معمولا ممکن است تا چند ساعت بعد ادامه داشته باشد! شدت سرگیجه در افراد مختلف، متفاوت است؛ به همین دلیل، مدت زمانی که شخص با سرگیجه بعد از تی ام اس سر و کار دارد، برای هر فرد، فرق دارد. به این معنا که هر چه شدت سرگیجه بیشتر باشد، مدت زمان بیشتری نیز باید برای رفع آن استراحت نمود.
مزایای درمان با تحریک مغناطیسی مغز چیست؟
درمان اختلالات روانی روانی با TMS، نوعی درمان امیدبخش برای اکثر بیماران به حساب میآید. به طوری که بسیاری از بیماران، با وجود سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز و عوارض دیگر، از نتیجه درمان خود کاملا رضایت دارند.
از جمله مزایای درمان با تحریک مغناطیسی مغز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اثربخشی بیشتر نسبت به درمان دارویی
- مناسب برای افراد مقاوم به دارو
- اثربخشی سریع روش TMS و ماندگاری نتایج
- غیر تهاجمی بودن درمان با TMS
- TMS؛ روشی نجات بخش است
آیا سرگیجه بعد از TMS دائمی است؟
براساس تجربه متخصصان نورولوژی و روانپزشکی، سرگیجه پس از انجام TMS در اغلب موارد کاملاً موقتی است و با سازگارشدن مغز با تحریکهای مغناطیسی از بین میرود. این نوع واکنش معمولاً در جلسات ابتدایی بروز میکند و با ادامه درمان، بدن الگوی تحریک را بهتر میشناسد و واکنشها متعادلتر میشوند. بسیاری از بیماران حتی پس از چند جلسه دیگر هیچگونه احساس سبکی سر یا عدم تعادل را تجربه نمیکنند.
نکته مهم این است که TMS روشی غیرتهاجمی بوده و آسیبی به ساختارهای عصبی وارد نمیکند. بنابراین تداوم سرگیجه بیشتر به عوامل فردی، اضطراب یا مشکلات زمینهای مربوط است. حتی اگر این احساس چند جلسه طول بکشد، معمولاً با تنظیم شدت دستگاه یا فاصله جلسات کاملاً کنترل میشود. چنین حالتی مشابه الگوی سرگیجه و حالت تهوع بعد از کاشت مو است که معمولاً گذرا بوده و ارتباطی با آسیب پایدار ندارد.
تفاوت بین سرگیجه ناشی از TMS و مشکلات گوش داخلی
سرگیجه مربوط به TMS معمولاً الگوی خاصی دارد و در دقایق کوتاهی پس از جلسه احساس میشود، در حالیکه سرگیجه ناشی از مشکلات گوش داخلی اغلب با علائم دیگری مانند وزوز گوش، بیتعادلی هنگام راهرفتن و حرکات چرخشی چشم همراه است. در سرگیجه مرتبط با TMS، احساس سبکی سر بیشتر از دوران یا چرخیدن محیط است و معمولاً با استراحت کوتاه بهبود مییابد.
اما سرگیجه مرتبط با گوش داخلی میتواند چندین ساعت یا حتی روزها ادامه داشته باشد. همچنین این نوع سرگیجه با حرکت سر یا تغییر وضعیت تشدید میشود. پزشکان با چند پرسش ساده و بررسی شدت و مدتزمان علائم میتوانند به راحتی این دو نوع را از هم تفکیک کنند. دانستن این تفاوتها کمک میکند که بیمار با اطمینان بیشتری وضعیت خود را ارزیابی کند و بداند که سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز معمولاً الگویی مشخص و کاملاً بیخطر دارد.
اگر سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز ادامه داشت چه باید کرد؟
اگر سرگیجه بیش از حد معمول ادامه یافت، اولین اقدام بررسی شدت، مدتزمان و علائم همراه آن است. بیشتر سرگیجههای پس از TMS خفیفاند و با نوشیدن آب، استراحت کوتاه یا تنظیم پارامترهای دستگاه به راحتی کنترل میشوند. با این حال، اگر بیمار سابقه میگرن، اضطراب شدید یا مشکلات فشار خون دارد، لازم است این موارد با متخصص مطرح شود تا از تأثیر آنها بر روند درمان جلوگیری شود.
پزشک میتواند شدت امواج، محل تحریک یا مدت جلسه را تغییر دهد. در برخی موارد انجام آزمایش خون، تست تعادل یا بررسی گوش داخلی برای اطمینان بیشتر توصیه میشود. پیگیری علائم به پزشک کمک میکند تشخیص دهد آیا سرگیجه ناشی از عوامل خارجی است یا واکنش طبیعی بدن. همانطور ک گفته شد، در اکثر موقعیتها، سرگیجه بعد از تحریک مغناطیسی مغز با چند اقدام ساده قابل کنترل بوده و مانعی برای ادامه درمان ایجاد نمیکند.
